Stromen en onderstromen in vo, mbo en hbo

Ontwikkelingen in leerlingenstromen door het Nederlandse onderwijsstelsel

Auteurs:

Jan Neuvel & Anneke Westerhuis

Publicatiedatum:


Thema:

Instroom-doorstroom-uitstroom

APA-referentie:

Neuvel, J., & Westerhuis, A. (2013). Stromen en onderstromen in vo, mbo en hbo. Ontwikkelingen in leerlingenstromen door het Nederlandse onderwijsstelsel. 's-Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs.

Korte samenvatting:

Voor scholen is groei van het aantal leerlingen en studenten niet langer vanzelfsprekend. Dat komt niet alleen doordat het aantal jongeren geleidelijk afneemt, maar ook door verschuivingen in de voorkeuren voor onderwijsroutes en door overheidsmaatregelen. Welke gevolgen heeft dat? Hoe bewegen jongeren zich  door ons onderwijsstelsel? Wat zijn recente en te verwachten ontwikkelingen in leerlingenaantallen en hoe aannemelijk is het dat historische  trends zich in de toekomst doorzetten? Om hier zicht op te krijgen hebben VO-raad en MBO Raad ECBO gevraagd een historische analyse te maken van de leerlingenstromen in het voortgezet onderwijs, het middelbaar beroepsonderwijs en het hoger beroepsonderwijs. Opwaartse trend stagneert Leerlingenstromen in het Nederlandse onderwijsstelsel zijn dynamisch. Er is  al lange tijd sprake van een opwaartse trend.

Denk aan de toename van de deelname aan havo en vwo ten koste van de deelname aan vmbo. Er zijn echter ook andere trends. Door de demografische ontwikkelingen daalt  over niet al te lange tijd de instroom in het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Naast deze meerjarentrends hebben ook beleidsmaatregelen van de overheid invloed op leerlingenstromen. Het is heel goed mogelijk dat het verhogen van het prestatieniveau van bijvoorbeeld het havo, de schoolkeuze van leerlingen en hun ouders zal beïnvloeden. Hetzelfde geldt voor het streven naar grotere doelmatigheid. Dit kan scholen ervan weerhouden om leerlingen van wie ze niet zeker zijn dat ze het diploma zullen halen, een kans te geven.

Beter inzicht

De VO-raad en de MBO Raad willen beter inzicht krijgen in de trendmatige ontwikkelingen van de leerlingenstromen in het voortgezet onderwijs, in het middelbaar beroepsonderwijs en tussen het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. In de publicatie Stromen en onderstromen in vo, mbo en hbo. Ontwikkelingen in leerlingenstromen door het Nederlandse onderwijsstelsel is daartoe gezocht naar ontwikkelingen op basis van historische trends in de in-, door- en uitstroom van verschillende schooltypen. De aandacht ging vooral uit naar leerlingenstromen tussen voortgezet onderwijs (vo), middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en hoger beroepsonderwijs (hbo) tot het laatste jaar waarvan de gegevens beschikbaar waren, schooljaar 2012-2013.

Onderstromen

De onderzoekers constateren dat trends in de deelname aan een schooltype, of aan een leerweg binnen een schooltype, het resultaat kunnen zijn van vele factoren, die elkaar versterken of afzwakken. De deelname kan groeien door toename van het aantal zittenblijvers. Maar ook door meer afstroom uit een andere schooltype, of minder uitval. Een daling kan het gevolg zijn van lagere instroom, maar ook van meer tussentijdse opstroom naar een andere leerweg. Deze onderstromen moeten worden meegewogen om de ontwikkelingen in de onderwijsdeelname te begrijpen. Als signalen die kunnen duiden op een op handen zijnde ombuiging, op het afzwakken of versterken van trends. Op deze manier komt de publicatie Stromen en onderstromen in vo, mbo en hbo dichter bij het antwoord op de vraag of factoren die afgelopen periode de ontwikkelingen hebben bepaald ook de leerlingenstromen in de komende jaren zullen bepalen. Volgende stap De VO-raad en de MBO Raad blikken ook vooruit. We leven immers in een dynamische en ‘beleidsrijke’ tijd in het onderwijs, met maatregelen als aanscherping van de exameneisen, invoering van referentieniveaus taal en rekenen en de introductie van het ‘Actieplan mbo Focus op Vakmanschap’.

Deze maatregelen werken op elkaar in en worden mogelijk nog versterkt doordat de arbeidsmarkt voor jongeren op dit moment sterk onder druk staat. Het staat buiten kijf dat deze ontwikkelingen effect zullen hebben op leerlingenstromen in het vo, mbo en hbo, maar waar en in welke mate? Het in beeld brengen van de mogelijke effecten van deze maatregelen op de leerlingenstromen is een volgende stap.

Download de onderzoekspublicatie

Voor meer informatie neem contact op