Samenwerkende teams in het mbo
Een verkenning naar de professionele leercultuur in mbo-teams
Auteurs:
Patricia Brouwer, Jose Hermanussen & Carlos van Kan
Publicatiedatum:
Thema:
Leraren / docenten / opleiders
APA-referentie:
Brouwer, P., Hermanussen, J., & Van Kan, C. (2015). Samenwerkende teams in het mbo: Een verkenning naar de professionele leercultuur in mbo-teams. 's-Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs.
Korte samenvatting:
De docent speelt een centrale rol in de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Met name in het mbo is de kwaliteit van het onderwijs bij uitstek een teamverantwoordelijkheid. Maar wat vraagt dat precies van de onderwijsteams in het mbo? De onderzoekers stellen in deze publicatie de vraag: hoe geven teams in het mbo vorm aan een professionele leercultuur? In een professionele leercultuur in het mbo bestaat een klimaat waarin alle betrokken teamleden a) samenwerken om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren, b) een kritisch-reflectieve houding hebben ten aanzien van elkaars functioneren, en c) op een adequate wijze invulling geven aan het leiderschap in het team.
Vijf opleidingsteams
Om deze vraag te verkennen, nemen de onderzoekers vijf verschillende opleidingsteams onder de loep. Hier onderzoeken zij hoe in de teams wordt vormgegeven aan 1) samenwerken, 2) een kritisch-reflectieve houding en 3) leiderschap. Zijn deze teams er klaar voor een sleutelpositie op te pakken in het verbeteren van de onderwijskwaliteit?
Resultaten
In de teams is over het algemeen sprake van intensieve samenwerking. Opvallend is dat in de samenwerkingsnetwerken vaak sprake is van eenzijdige samenwerkingsrelaties, terwijl samenwerking vanzelfsprekend wederkerigheid veronderstelt. Met betrekking tot de kritisch-reflectieve houding valt op dat er veel inbreng is van verschillende teamleden bij samenwerkingsactiviteiten. Het ontbreekt echter dikwijls aan het stellen van verhelderingsvragen en ‘waarom’-vragen. Daardoor blijft een diepgaand wederzijds begrip van elkaars standpunten uit. T
en slotte valt bij de leiderschapsrelaties op dat teamleden met een voortrekkersrol over het algemeen als leider op hun betreffende inhoudsgebied worden ervaren. Daarnaast worden diverse teamleden helemaal niet als (informeel) leider gezien en een ander als (informeel) leider (h)erkennen. Concluderend valt op alle drie de kenmerken van een professionele leercultuur nog winst te behalen, met name bij de kritisch-reflectieve houding en leiderschap. Daarnaast ontstaat op basis van deze vijf cases de indruk dat mbo-teams sterk variëren in de mate waarin ze erin slagen adequaat vorm te geven aan een professionele leercultuur.
Download de onderzoekspublicatieVoor meer informatie neem contact op
Drs. Jose Hermanussen
Drs. Jose Hermanussen
Jose Hermanussen heeft ruim 20 jaar ervaring in het beleids- en praktijkgericht onderwijsonderzoek. Haar methodologische expertise is breed en omvat zowel de uitvoering van casestudies en surveyonderzoek als proces-, effect- en verklarende evaluaties. Inhoudelijk is ze gespecialiseerd in vraagstukken op het vlak van organisatie, beleid en bestuur van mbo-instellingen in relatie tot versterking van onderwijskwaliteit, docentprofessionalisering en regionale samenwerking.
Momenteel leidt ze binnen deze domeinen meerjarig NRO-onderzoek. Recentelijk was zij ook als projectleider verbonden aan het landelijk onderzoek naar de meerwaarde van Samen Opleiden en Professionaliseren (SO&P) en aan het surveyonderzoek Branchecode goed bestuur in het mbo. Daarnaast is en was zij als (deel)projecteider betrokken bij landelijke beleidsmonitoren (OCW/NRO), zoals Sterk Beroepsonderwijs, Toelatingsrecht, de Evaluatie Innovatiearrangement Beroepskolom en de monitor Doorlopende leerlijnen vmbo-mbo. Eerder was zij projectleider van het landelijk onderzoek naar de kwalificatiestructuur als inhoudelijk kader voor leerplanontwikkeling in het mbo.
Zij heeft specifieke ervaring met onderzoek naar de doorwerking of impact van interventies. In dit verband heeft zij onder meer onderzoek verricht naar de impact van landelijke wijzigingen in het beleid ten aanzien van de intake- en plaatsing van kwetsbare doelgroepen in het mbo.
Publicaties
- Wolf, M, Veldhuizen, N. van, Hermanussen,J., Scholten, E. (2026). INDUCTIE IN HET HBO EINDRAPPORT ACTIE-ONDERZOEK (2026). Zestor, arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo Publicatie »
- Hermanussen, J. & de Kock,J. (2025). Sleutelfactoren als kompas voor duurzame ontwikkeling. Eerste berichten uit het consortium NRO MIEC Brabant mbo. DNMonline
- Wolf, M., & Hermanussen, J. (2024). Evaluatie pilot doorlopende begeleiding startende leraren. ECBO. Publicatie »
- Beckers, J., Hermanussen, J., Stevens, R., Pluym, I., van der. (2024) What Lies Beneath: A Development-Oriented Auditing Approach to Understand Organizations Beyond the Surface of Hard-Control. Psychological Reports 2024, Vol. 0(0) 1–20. Publicatie »
- Hermanussen, J., van der Sluis, M., & Wolf, M. (2024). Versterking van het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams. ECBO/TIAS. Publicatie »
- De Graaf, D., Petit, R., Hermanussen, J., Ferket, R. (2024). Doorlopende leerroutes VMBO-MBO 2024. SEO Economisch onderzoek/ Kohnstamm Instituut/ ECBO. Publicatie »
- Hermanussen, J., Stroo, M., Kleine Deters, B., van den Berg, E. & van der Ven, K. (2024). Eindrapport Evaluatie convenanten lerarentekort primair onderwijs in de G5. ‘s-Hertogenbosch: ECBO Publicatie »
- Sluis, M.E. van der; Hooge, E.H.; Hermanussen, J. (2023). The importance of managerial interactions and social capital at school board level for educational improvement. Paper at the Annual Meeting of the American Educational Research Association (AERA) Chicago, April 2023.
- Hermanussen, J., Stroo, M., Kleine Deters, B., van den Berg, E. & van der Ven, K. (2022). Tussenrapport Evaluatie convenanten lerarentekort primair onderwijs in de G5. ‘s-Hertogenbosch: ECBO Publicatie »
- Eimers, T., Roelofs, M., Leest, B., Hermanussen, J., Ferket, R., Scheeren, L., & Van Schoonhoven, R. (2022). Evaluatie en monitoring wet vroegtijdige aanmelddatum en toelatingsrecht mbo 2022. Publicatie »
- Eimers, T., Leest, B., & Hermanussen, J. (2022). Onderzoek naar de Voorziening Vroegtijdig Aanmelden (VVA). Nijmegen: KBA Nijmegen. Publicatie »
- Hermanussen, J. (2022). Nieuwe auditvorm versterkt de kwaliteitscultuur. MBO Today, september. Publicatie »
- Hermanussen, J. (2022). Op weg naar 100% Samen Opleiden en Professionaliseren in po, vo en mbo. De Nieuwe Meso, juni (nr. 2), 10-13. Publicatie »
- Hermanussen, J., Stevens, R., Beckers, J., & Van der Pluym, I. (2022). Met de instellingsaudit op weg naar professionele onderwijsorganisaties in het mbo. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Eimers, T., Roelofs, M., Leest, B., Hermanussen, J., Ferket, R., & Van Schoonhoven, R. (2021). Evaluatie en monitoring wet vroegtijdige aanmelddatum en toelatingsrecht mbo Tussenrapportage 2021. Basisrapport. Nijmegen: KBA Nijmegen i.s.m. ECBO en Vrije Universiteit. Publicatie »
- Teurlings, C., & Hermanussen, J. (2021). Leren en werken in opleidingsteams. Publicatie » (NRO)
- Ritzen, H., Vermeulen, M., Hermanussen, J., & Oosterling, M. (2021). De derde leerweg in het mbo: Responsiviteit van roc’s. Resultaten uit het ECBO-TIAS Discussiepanel. De Nieuwe Meso, september (nr. 3), 56-61. Publicatie »
- Van der Sluis, M., & Hermanussen, J. (2021). Bestuurlijke gemeenschap in het mbo. Verslag van anderhalf jaar onderzoek bij een ROC, een AOC en een vakschool. De Nieuwe Meso, september (nr. 3), 10-14. Publicatie »
- Hermanussen, J., & Van Herpen, S., m.m.v. Van Bussel, M., Ferket, R., Groot, A., Almushat, A., & Wagemakers, S. (2021). De meerwaarde van Samen Opleiden & Professionaliseren: Input ten behoeve van de groeistrategie. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kamphuis, A., Hermanussen, J., Vermeulen, M., & Camps, T. (2020). Beoordelen en examineren in het mbo in tijden van Corona. Whitepaper, ECBO/TIAS. Publicatie »
- Vermeulen, M., Hermanussen, J., & Oosterling, M., m.m.v. Van der Sluis, M., & Camps, T. (2020). Governance in het mbo tijdens en na corona. Schoolmanagement • juni 2020 • nummer 3, Sdu. Publicatie »
- Eimers, T., Roelofs, M., Jenniskens, T., Hermanussen, J., Ferket, R., & Van Schoonhoven, R. (2020). Evaluatie en monitoring wet vroegtijdige aanmelddatum en toelatingsrecht mbo. Tussenrapportage 2019 deel 2. Nijmegen: KBA i.s.m. ECBO en Vrije Universiteit. Publicatie »
- De Graaf, D., Petit, R., Hermanussen, J., Ferket, R., Van der Ven, K., & Rud, I. (2020). Doorlopende leerlijnen vmbo-mbo: Laatste specifieke monitor vakmanschap-, technologie- en beroepsroutes. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek. Publicatie »
- Hermanussen, J., & Smulders, H. (2020). Kennisateliers MBO; Over theorie, model en praktijk. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Eimers, T., Leest, B., Aalbers, P., Hermanussen, J., Ferket, R., & Van Schoonhoven, R. (2019). Evaluatie en monitoring wet vroegtijdige aanmelddatum en toelatingsrecht mbo. Tussenrapportage 2019 deel 1. Nijmegen: KBA, i.s.m. ECBO en Vrije Universiteit Amsterdam. Publicatie »
- De Graaf, D., Petit, R., Hermanussen, J., Rud, I., Van der Ven, K., De Groot, A., & Van den Berg, E. (2018). Doorlopende leerlijnen vmbo-mbo anno 2018. Vierde monitor vakmanschap-, technologie- en beroepsroute. Onderzoek in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek i.s.m. Kohnstamm Instituut en ECBO. Publicatie »
- Brouwer, P., Hermanussen, J., Vink, R., Doppenberg, J., Van den Hout, J., & Van Kan, C., m.m.v. Hazelhoff, R., Kuipers, P. J., Pierik, E., Diender, W., Van de Berekamp, L., Schnoing, M., & Koster, M. (2019). Samenwerken aan onderwijskwaliteit. ‘s-Hertogenbosch: ECBO i.s.m. IVA Onderwijs, Hogeschool van Amsterdam, Eindhoven school of Education, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, ROC van Twente, Rijn IJssel, Deltion College, MBO Utrecht en Helicon. Publicatie »
- Hermanussen, J., Bijman, D., Brouwer, P., & Stevens, R. (2018). Branchecode goed bestuur in het mbo; Survey-onderzoek stand van zaken 2018. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Heyma, A., Petit, R., Cuppen, J., Van den Berg, E., & Hermanussen, J. (2017). Implementatie doorlopende leerlijnen vmbo-mbo: Derde monitor vakmanschap-, technologie- en beroepsroutes. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek.
- Hermanussen, J., & Christoffels, I., m.m.v. Cuppen, J. (2017). Stagematching in het mbo. Verschillende perspectieven. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Hermanussen, J., & Brouwer, P. (2017). Van controleren naar leren. De Nieuwe Meso, 4 (4), 37-41
- Imandt, M., Van den Berg, E., & Heyma, A., Mulder, J., Schipperheyn, R., & Hermanussen, J., Groot, A., Petit, R., Glaudé, M., Pater, C., & Van der Meijden, A. (2016). We zijn begonnen! Tweede meting monitor Vakmanschap- en technologieroutes. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek i.s.m. ECBO en Kohnstamm Instituut.
- Hermanussen, J., & Brinkman, M. (2016). Werken met data. De Nieuwe Meso, september 2016 (3), 37-41. Publicatie »
- Hermanussen, J., & Brouwer, P. (2016). De zorg voor onderwijskwaliteit in het mbo. De sector mbo aan zet?! ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- De Jong, J. A., Wierstra, R. F. A., & Hermanussen, J. M. (2016). An exploration of the relationship between academic and experiential learning approaches in vocational education. British Journal of Educational Psychology.
- Kans, K., Cuppen, J., Groeneveld, M. J., & Hermanussen, J. (2016). Bredere opleidingen voor een smallere doelgroep? Ontwikkelingen in de samenstelling van instroom en breder opleiden op mbo niveau 2. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Brouwer, P., Hermanussen, J., & Van Kan, C. (2016). Het (onbenutte) potentieel van mbo-teams. Nederlands tijdschrift voor onderwijsrecht en onderwijsbeleid, 4, 266-281. Publicatie »
- Hermanussen, J., & Moerkamp, T. (2015). Beleidsontwikkeling van onderop. Wat het beroepsonderwijs kan leren van innovatieve praktijken van professionals in de jeugdzorg, verpleegkundige zorg en politie.‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groeneveld, M.-J., Hermanussen, J., & Schipperheyn, R. (2015). Jongeren uit vso en pro op weg naar een baan. Een onderzoek naar de Borissystematiek van SBB. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Brouwer, P., Hermanussen, J., & Van Kan, C. (2015). Samenwerkende teams in het mbo: Een verkenning naar de professionele leercultuur in mbo-teams. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Hermanussen, J., & Groenenberg, R. (2015). De kick van het kunnen. Praktijk en onderzoek samen aan de slag. De Nieuwe Meso.
- Brouwer, P., Hermanussen, J., Hoeve, A., Thomsen, M., & Van de Venne, L. (2014). Samenwerkende teams in het mbo: De ontwikkeling van de teamportretmethodiek. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Hermanussen, J., Groot, A., & Schipperheyn, R., m.m.v. Smulders, H., & Neuvel, J. (2015). Verkennend onderzoek toegankelijkheid mbo 2-opleidingen. ‘s-Hertogenbosch: ECBO.
- Van de Venne, L., Hermanussen, J., Honingh, M., & Van Genugten, M. (2014). De dagelijkse zorg voor onderwijskwaliteit in het mbo. Bouwstenen voor een aanpak. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Brouwer, P., Hermanussen, J., Hoeve, A., Thomsen, M., & Van de Venne, L. (2013). Samenwerkende teams in het mbo: een teamportret. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Moerkamp, T., & Hermanussen, J. (2013). In gesprek over teamdoelen en professionele identiteit. Utrecht/’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Hermanussen, J., Verheijen, E., & Visser, K. (2013). Leerplanontwikkeling in het middelbaar beroepsonderwijs. Utrecht/’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Hermanussen, J. (2013). Werken in teams in het middelbaar beroepsonderwijs. Een kennisbasis. Utrecht/’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Thomsen, M., & Van de Venne, L. (2012). Goed bestuur in het mbo; Vorderingen in de implementatie van de Code Goed Bestuur in de bve-sector. Utrecht/’s-Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs. Publicatie »
- Hermanussen, J., Oosterhof, A., & Streefland, F. (2012). De bijdrage van HRM aan teams in het mbo – verschillende perspectieven. Utrecht/’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groenenberg, R., & Hermanussen, J. (2012). Met inzet, geduld en maatwerk. Lesgeven aan deelnemers in mbo niveau 1 of 2. Utrecht/’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groenenberg, R., & Hermanussen, J. (2012). Docent in mbo niveau 1 of 2, een vak apart. Utrecht/’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Moerkamp, T., Hermanussen, J., Groenenberg, R., Visser, K., Thomsen, M., Streefland, F., & Oosterhof, A. (2011). Personeelsbeleid in het mbo. Bouwstenen voor bezinning en beleid. Meso-focus 80.
- Hermanussen, J., De Bruijn, E., & Van der Venne, L. (2010). ‘Beslist pareltjes’. Opbrengst van vijf jaar innoveren in de beroepskolom. Profiel, maart 2010 (2), 25-27.
- Hermanussen, J., Smulders, H., & De Bruijn, E. (2004). Evaluatie Innovatiearrangement Beroepskolom 2004: Eindrapport tranche 2004. ‘s-Hertogenbosch: Centrum voor Innovatie van Beroepsopleidingen i.s.m. Het Platform Beroepsonderwijs.
- Groenenberg, R., & Hermanussen, J., m.m.v. Telle, H., Van Hooff, B., Kleuskens, R., Van den Berg, J., Brakels, J., & Hommen, E. (2008). Monitor TechnoTalent: Een voorbeeld van praktijkgestuurd monitoren. ‘s-Hertogenbosch: Centrum voor Innovatie van Beroepsopleidingen i.s.m. Technotalent Groep.
- De Bruijn, E., Hermanussen, J., & Van de Venne, L. (2008). Evaluatie Innovatiearrangement Beroepskolom 2003: Eindrapport tranche 2003. ‘s-Hertogenbosch: Centrum voor Innovatie van Beroepsopleidingen i.s.m. Het Platform Beroepsonderwijs.
- De Bruijn, E., Hermanussen, J., & Van de Venne, L. (2008). Evaluatie Innovatiearrangement Beroepskolom 2004: Voortgangsrapport tranche 2004. ‘s-Hertogenbosch: Centrum voor Innovatie van Beroepsopleidingen i.s.m. Het Platform Beroepsonderwijs.
- Hermanussen, J. M., Teurlings, C., & Van der Neut, I. (2007). Op weg naar ondernemend docentschap. Ervaringen uit ‘Samen op scholen’. ‘s-Hertogenbosch: CINOP Expertisecentrum. Publicatie»
- Hermanussen, J. M. (2003). Een wereld te winnen. Project portret TechnoTalent. Delft: Axis.
- Hermanussen, J. M., Eimers, T. (2003). Case onderwijs in drie verschillende onderwijstypen. Projectportret Groen en Rood. Delft: Axis.
- Hermanussen, J. M., Joukes G, (2002). Techniek in de peiling. Analyse profielkeuze havo/vwo, instroom hbo en wo bèta/techniek. Delft: Axis.
- Hermanussen, J. M. (2002). De ICT arbeidsmarkt nader bekeken. Een kwantitatieve analyse van vraag en aanbod. Periode 1996-2002. Delft: ICTpunt Nederland.
- Hermanussen, J. M, Wierstra, R. F. A., De Jong, J. A., & Thijssen, J. G. L. (2001). Learning styles in vocational work experience. The journal of vocational education research 25 (4), 445-471.