Mbo-onderwijs rondom sociaal-culturele kwesties biedt kansen en uitdagingen
Hoe gaan studenten, docenten en scholen om met sociaal-culturele kwesties?
Auteurs:
Régina Petit & Ellen Verheijen
Publicatiedatum:
Thema:
Basisvaardigheden
APA-referentie:
Petit, R., & Verheijen, E. (2015). Toegerust voor de toekomst: Aandacht voor kritische denkvaardigheden en sociaal-culturele vaardigheden in het mbo. 's-Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs.
Korte samenvatting:
Docent worstelt met aanslagen in Frankrijk’, zo kopt Metro (14 januari, 2015). Dit roept de vraag op hoe studenten, docenten en scholen omgaan met sociaal-culturele kwesties. ECBO onderzocht hoe mbo-docenten de sociaal-culturele vaardigheden van hun studenten inschatten en in hoeverre mbo-docenten zichzelf bekwaam vinden om hierin te onderwijzen. Er liggen kansen, zo blijkt uit het onderzoeksrapport Toegerust voor de toekomst: Aandacht voor kritisch denken en sociaal-culturele vaardigheden in het mbo. Structurele inbedding Uit gesprekken met bestuurders van mbo-scholen blijkt dat aandacht voor sociaal-culturele vaardigheden in het mbo is verankerd via de kwalificatie-eisen rondom Loopbaan en Burgerschap. Ondanks deze structurele inbedding lijken sommige docenten zoekende in hun onderwijs. Vaardigheden ontwikkelen Enerzijds zien docenten dat mbo-studenten zich nog niet voldoende hebben ontwikkeld op vaardigheden als ruimdenkendheid, tolerantie en kennis over andere culturen en religies. Dit is met name het geval bij studenten van de niveaus 1 en 2. Op de vraag of sociaal-culturele vaardigheden te hoog gegrepen zijn voor hun studenten, zegt 17% van de docenten het daarmee eens te zijn. Taboesfeer Anderzijds weten niet alle docenten hoe zij sociaal-culturele vaardigheden moeten aanleren, mede omdat er een taboesfeer hangt rond sommige thema’s. 20% geeft aan niet te weten wat van hen wordt verwacht in het bevorderen van sociaal-culturele vaardigheden; bijna 30% geeft aan training nodig te hebben. Tegelijk zegt ruim 40% dat er voldoende lesmateriaal beschikbaar is en geeft de meerderheid van de docenten aan dat zij weten hoe zij hun studenten sociaal-culturele vaardigheden kunnen leren. Kritisch denken Het onderzoek besteedt ook aandacht aan de vaardigheid kritisch denken: het (kunnen) innemen van andermans perspectief en het vermogen om informatie(bronnen) op waarde te schatten. Op de vraag of kritisch denken te hoog gegrepen is voor hun studenten, geeft 16% van de docenten aan het daarmee eens te zijn. Dit wordt vaker gezegd over studenten van mbo-niveaus 1 en 2. Sommige docenten benoemen dat studenten geneigd zijn de mening van anderen over te nemen zonder zelf na te denken, wat tot ongenuanceerde meningen leidt. Praktijkvoorbeelden Het onderzoek beschrijft praktijkvoorbeelden die laten zien hoe mbo-docenten aandacht geven aan sociaal-culturele vaardigheden en kritisch denken. Zo plaatsen docenten deze vaardigheden in de context van het toekomstige beroep, oefenen studenten met het ontwikkelen van een onderbouwde mening en besteden docenten aandacht aan verschillende informatiebronnen, waardoor studenten een genuanceerdere mening kunnen ontwikkelen.
Download de onderzoekspublicatieVoor meer informatie neem contact op
Annemarie Groot MA
Annemarie Groot MA
Annemarie is een gedreven onderzoeker met zowel ruime ervaring in kwalitatief onderzoek als met kwantitatieve analyses. Zij is resultaatgericht en is sterk in het verbinden van onderzoeksresultaten aan de praktijk. Annemarie heeft als onderzoeker inhoudelijke expertise op het gebied van taal, rekenen en digitale vaardigheden (de basisvaardigheden) en
houdt zich daarnaast bezig met de thema’s migranten, onderwijs op entree en mbo 2. Annemarie werkte eerder als NT2-docent, trainer en consultant en weet om die reden goed de vertaalslag te maken naar het onderwijs.
Publicaties
Laaggeletterdheid
- Groot, A., Jonker, V., Wijers, M., & Hoogland, K. (2025). Rekenproblemen in het mbo. ‘s-Hertogenbosch/Utrecht: ECBO/Universiteit/Hogeschool Utrecht. Publicatie »
- Wolf., M, Groot., A., & Van Drie, E. (2025). Inventarisatie taalinterventies in het mbo. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., & Alberto, R. (2024). De stand van zaken rondom gecijferdheid in Nederlandse bibliotheken. ’s-Hertogenbosch: ECBO i.s.m. Hogeschool Utrecht en de Universiteit Utrecht. Publicatie »
- Groot, A., Elderenbosch, M., Wolf, M., Van Drie, E., Reijnders, P. (2024). Leesvaardigheid in het mbo. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Voskamp, H., Van Drie, E., Alberto, R., Wijers, M., Jonker, V., & Hoogland, K. (2023). De Rekentrein. Onderzoek naar een interventie om gecijferdheid bij ouder en kind te versterken. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Voskamp, H., Wolf, M., & van Drie, E. (2023). Professionele achtergrond van mbo-docenten basisvaardigheden en burgerschap. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Dood, C., & Gijsel, M. (2023). Taalontwikkeling stimuleren in de beroepscontext. Expertise Nederlands/ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Buiskool, B-J., & Elderenbosch, M. (2023). Tussentijdse evaluatie Vervolgaanpak Laaggeletterdheid 2020-2024. Tel mee met taal. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Wesseling, W., Van Drie, E., & Van Uden, D. (2023). Literatuuronderzoek Digitaal burgerschap en digitale inclusie. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Elderenbosch, M., Kleine Deters, B., & Hoogland, K. (2022). Whitepaper. Het belang van gecijferdheid in een digitale context. ‘s-Hertogenbosch: CINOP/ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Elderenbosch, M., Van Drie, E., Van Delft, A., Den Hollander, I., & Buiskool, B. (2021). Regionale Programma’s Laaggeletterdheid. Een vergelijkende beschrijving. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot A. & Lam, J.F. (2020). Handreiking Doelgroepenanalyse. Wat levert de tool geletterdheidinzicht mij op? ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Coppens, K., & Vinck, K. (2019). Evaluatie subsidieregeling laagtaalvaardige werknemers. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., m.m.v. Jansens, E. (2019). Meetinstrumenten basisvaardigheden 2019: Een overzicht met beschikbare instrumenten. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Coppens, K., & Lam, J. F. (2019). Motiveren van laaggeletterden. Een literatuurstudie naar succesvolle interventies. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Christoffels, I., Clement, C., & Lam, J. F. (2018). De laaggeletterden centraal. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- De Hoo, M., Bohnenn, E., & Groot, A. (2018). Handreiking digitale vaardigheden volwasseneneducatie. ’s-Hertogenbosch: CINOP. Publicatie »
- Groot, A. (2018). Kwaliteitsborging van het educatieaanbod. Een verkennende rapportage over de kwaliteit van het volwassenenonderwijs. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A. (2018). Aanpak laaggeletterdheid binnen het sociaal domein. Praktijkbeschrijving van pilots van drie gemeenten. ’s-Hertogenbosch: CINOP. Publicatie »
- Groot, A. (2018). NT1leren.nl. Evaluatie van een digitale methodiek om laaggeletterdheid tegen te gaan en maatschappelijke participatie te vergroten. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Clement, C., & Groot, A. (2017). Een rijkere taalomgeving in het gezin. De rol van gemeenten bij intergenerationeel leren van basisvaardigheden. Sociaal bestek.
- Christoffels, I., Groot, A., Clement, C., & Lam, J. F. (2017). Preventie door interventie: Literatuurstudie naar lees- en schrijfachterstanden bij kinderen en jongeren. Den Haag: Stichting Lezen en Schrijven. Publicatie »
- Christoffels, I., Smit, S., & Groot, A. (2017). Oefenen.nl in contexten van licentiehouders. Een onderzoek naar gebruik, effectiviteit en kansen voor doorontwikkeling van Oefenen.nl-materialen in begeleide context. Den Haag: Stichting Expertisecentrum Oefenen.nl. Publicatie »
- Groot, A., Lam, J. F., Langens, E., Litjens, P., & Neuvel, J. (2010). Monitor deelname lees- en schrijfonderwijs door laaggeletterden 2009. ’s-Hertogenbosch: CINOP.
- Neuvel, J., Litjens, P., Groot, A., Langens, E., Meziani, M., & Verspiek, M. (2009). Monitor deelname lees- en schrijfonderwijs door laaggeletterden 2008. ’s-Hertogenbosch: CINOP.
Migranten/NT2-onderwijs
- Groot, A., & Wagemakers, S. (2021) Welke activiteiten tijdens het werkplekleren dragen bij aan de taalontwikkeling van volwassen NT2-leerders (inburgeraars)? Kennisrotonde. Publicatie »
- Lam, J. F., Thijssen, R., Groot, A., & Verbakel, D. (2020). Adviesrapport taalschakeltraject onderwijsroute inburgering. Een toelichting op de geformuleerde eindtermen. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie » https://ecbo.nl/onderzoekspublicatie/adviesrapport-taalschakeltraject-onderwijsroute-inburgering/
- Groot, A., & Rud, I. (2018). Ondersteuningsbehoefte anderstalige studenten. Een verkenning naar de aard en de omvang van knelpunten en mogelijke oplossingsrichtingen. ’s-Hertogenbosch: ECBO.
- Smulders, H., & Groot, A. (2018). Leerwerktrajecten voor jongeren met een migratie-achtergrond. Een literatuurverkenning naar wat werkt. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., & Van Wijk, M. (2012). Het vak verstaan. Docentenhandleiding voor het blijven oefenen met verstavaardigheid. ’s-Hertogenbosch: CINOP. Publicatie
- Lam, J. F., De Jong, J., Tijssen, M., Groot, A., Van Emmerik, J., & Downey, R. (2011). Verantwoording Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen. ’s-Hertogenbosch: CINOP.
- Lam, J. F. e.a. (2009) Evaluatie inburgering van allochtone vrouwen (PaVEM). ’s-Hertogenbosch: CINOP. Niet Openbaar.
- Groot, A. (2008). Luister alstublieft! Een onderzoek naar luistervaardigheid in een tweede taal. In A.J.A. Meijers, I. Vedder & W. Lowie (Eds.), Toegepaste taalwetenschap in artikelen. Amsterdam: VU Boekhandel.
Beroepsonderwijs
- Groot, A., Voskamp, H., Wolf, M., & Van Drie, E. (2023). Professionele achtergrond van mbo-docenten basisvaardigheden en burgerschap. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A. (2021). Verbind taalonderwijs aan beroepsgerichte vakken en de beroepspraktijk; Vakblad Profiel, oktober, 24-25. Publicatie »
- Groot, A., & Wijers, M. (2021) Special Needs bij het nieuwe rekenexamen mbo. Publicatie »
- Groot, A. (2021). Onderzoeksrapportage grip op leerpotentieel.
- Van Meelis, I., De Maa, J., Scheltinga, F., & Groot, A. (2021). Formatief evalueren van Nederlands in het mbo: Beproefde technieken om inzicht te krijgen in het leren van studenten. ’s-Hertogenbosch: ECBO i.s.m. ITTA en Universiteit Utrecht. Publicatie »
- Groot, A., Jonker, V., Veldhuis, M., Wijers, M., & Woertman, E., m.m.v. El Abouti, S., Hofman, I., Hordijk, C., Korkmaz, B., Lampe, M., Luth, M., Meijer, W., Meijer, N., & Robinson, R. (2021). Formatief evalueren van rekenen in het mbo: Beproefde technieken om inzicht te krijgen in het leren van studenten. ’s-Hertogenbosch: ECBO i.s.m. ITTA en Universiteit Utrecht. Publicatie »
- Expertgroep Herijking Rekeneisen mbo (2020). Rekeneisen voor het middelbaar beroepsonderwijs. Den Haag: Ministerie van OCW. Publicatie »
- De Graaf, D., Petit, R., Hermanussen, J., Rud, I., Van der Ven, K., De Groot, A., & Van den Berg, E. (2018). Doorlopende leerlijnen vmbo-mbo anno 2018. Vierde monitor vakmanschap-, technologie- en beroepsroute. Onderzoek in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek i.s.m. Kohnstamm Instituut en ECBO. Publicatie »
- Meijer, J., Buisman, M., Christoffels, I., Groot, A., Jonker, V., Kuijper, S., & Wijers, M. (2018). De rekentoetsen voor leerlingen met Ernstige Rekenproblemen (ER). Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Publicatie »
- Groot, A., Christoffels, I. (2018). Wat is er bekend over de oorzaken van rekenzwakte bij studenten binnen het mbo? (KR. 342) Publicatie »
- Groot, A., Christoffels, I. (2018). Wat is het effect van vrij lezen in de les op het leerklimaat in de klas (op het mbo)? (KR. 381) Publicatie »
- Groot, A., Bolle, T., & Van Meelis, I. (2016). Taalbewust lesgeven op het mbo. Naar betere taalprestaties op mbo-entree en niveau 2. ECBO. Publicatie »
- Imandt, M., Van de Berg, E., Heyma, A., Mulder, J., Schipperheyn, R., Hermanussen, J., Groot, A., Petit, R., Glaudé, M., Pater, C., & Van der Meijden, A. ( 2016). Monitor Vakmanschap- en technologieroutes. Tweede meting. OCW. Publicatie »
- Groot, A., Buisman, M., Houtkoop, W., & Steehouder, P. (2015). Taalniveaus op het mbo. De leesvaardigheid van Nederlandse mbo’ers in (inter)nationaal perspectief. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Hermanussen, J., Groot, A., & Schipperheijn, R. (2014). Toegankelijkheid mbo 2-opleidingen. Verkennend onderzoek. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Baay, P., Klaeijsen, A., & Groot, A. (2017). Zelf-assessment 21ste-eeuwse docentvaardigheden. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Van Toly, R., Groot, A., Klaeijsen, A., & Brouwer, P. (2017). Ervaren werkdruk in het mbo. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Cuppen, J., Kans, K., Brouwer, P., Groot, A., & Van der Heijden, B. (2017). Werk hebben en werk houden in het mbo. Employability van onderwijsgevend personeel. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Christoffels, I., & Brekelmans, J. (2015). Rekenonderwijs nieuwe stijl krijgt vorm. Profiel, nr. 6, 15-16.
- Christoffels, I. K., & Groot, A. (2014). Rekenen in het MBO: Rekenles lastige opgave. ECBO. Publicatie »
- Raaphorst, E., & Groot, A. (2014). Examens Nederlands in het mbo. Zijn instellingen er klaar voor? ECBO. Publicatie »