Kansen voor kleinschaligheid
Vraagstukken rond kleinschalige innovaties op verzoek van Colo
Auteurs:
Eva Voncken & Sjoerd Karsten
Publicatiedatum:
Thema:
Onderwijs - arbeidsmarkt
APA-referentie:
Voncken, E., & Karsten, S. (2008). Kansen voor kleinschaligheid. Verkenning van een aantal vraagstukken rond kleinschalige innovaties op verzoek van Colo. Amsterdam: Max Goote Kenniscentrum.
Korte samenvatting:
Het onderwerp ‘kleinschaligheid’ staat recent weer in de (beleids)belangstelling. Eerder heeft Colo door Smets+Hover+ onderzoek laten verrichten naar het thema van de unieke kleine opleidingen (Winkeldochters en kostbare kleinoden, 2003). In de huidige verkenning staat de kant van de arbeidsmarkt centraal. Deze verandert in hoog tempo. Beroepen verdwijnen en er komen nieuwe beroepen bij. Zo werden er 30 jaar geleden 5.500 beroepen en 2.000 functies geïdentificeerd. Begin deze eeuw waren dat 1.073 beroepen en 23.000 functies. Innovaties starten vaak klein. Voorbeelden van ontwikkelingen die duurzaam geworden zijn bijvoorbeeld de bloemsierkunst en callcentra. De economie is gebaat bij innovatie. Voor de kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven (kbb’s) is het zaak kleinschalige innovaties tijdig op te sporen en een goede betekenis toe te kunnen kennen aan de nieuwe ontwikkeling: is het een hype of is het een trend?
Doel van de verkenning was de kbb’s als regisseur van arbeidsmarktontwikkelingen en schakel tussen onderwijs en arbeid toe te rusten om de arbeidsmarkt beter te bedienen. Hoofdvraag van de verkenning luidt: hoe kunnen kleinschalige innovaties op de arbeidsmarkt worden opgespoord en welke passende scholingsstrategieën worden gevolgd? Het gaat dus aan de ene kant om signalering van betekenisvolle innovatie en aan de andere kant om de variëteit aan oplossingen die worden gekozen om voor die innovatie in scholing te voorzien. Voorbeelden op de arbeidsmarkt vormden het vertrekpunt, waar zich ten gevolge van de innovatie een deskundigheids-vraagstuk heeft voorgedaan. De verkenning is uitgevoerd in een aantal stappen: een versnellingskamer waarin geprobeerd is meer grip te krijgen op de vraag ‘Wat maakt beroepen innovatief?’. Vervolgens is bronnenonderzoek uitgevoerd om een aantal praktijkvoorbeelden op te sporen. Zeven van die voorbeelden zijn als gevalsstudies beschreven.
Via gesprekken met branches, bedrijven, kenniscentra, belanghebbenden is steeds nagegaan hoe men de vernieuwing op het spoor is gekomen, wat de aanleiding vormde voor de vernieuwing en welke wegen bewandeld zijn om de benodigde scholing te organiseren. Tot slot is een expertbijeenkomst gehouden. Op 4 november 2008 tijdens CompetentCity is het onderzoek gepresenteerd. In de brochure worden de zeven gevalsstudies uitgebreid beschreven. Het voorbeeld van de zorgboerderijen laat zien, hoe het aantal zorgboerderijen in korte tijd enorm gestegen is. Ook de variëteit aan doelgroepen voor de zorgboerderijen neemt toe. Dat maakt dat er naast de boer/ondernemer behoefte ontstond aan een nieuwe functie: de functionaris zorg- en leefomgeving die zich naast het runnen van het bedrijf meer toelegt op de zorg voor de ‘hulpboeren’. Ander voorbeeld is dat van de glasblazerij, dat in het fundament van de beroepskolom nagenoeg verdwenen was, terwijl in de kunstopleidingen studenten bij het ontwerpen met glas deze basis misten. De glasblazerij heeft zich inmiddels aangesloten bij SVGB, het kenniscentrum voor de kleine beroepen, waar bijvoorbeeld ook de creatieve dossiers (goud- en zilversmeden, hoedenmakers) en de gezonheidstechniek (audiciens, opticiens, e.d.) een plaats hebben gevonden.
Zowel voor het opsporen als het vormgeven van een passend scholingsaanbod geldt, dat een ‘open mind’ nodig is. Innovatie is niet gebaat bij dichtgetimmerde routes, vaste procedures, sectorgrenzen et cetera. Een gemeenschappelijk kenmerk van de gekozen oplossingsroutes is dat de aanpakken omvattend, integraal en vaak ook landelijk zijn. Kleinschaligheid staat in die zin op gespannen voet met de regio. Een ander kenmerk is dat in de oplossingen de netwerkgedachte centraal staat: oplossingen worden gezocht en gevonden in de samenwerking tussen diverse actoren. Er bestaat, ook vanwege de instroom en de status, een voorkeur om opleidingen in het initiële traject bij de roc’s onder te brengen. Dat roept de vraag op in hoeverre roc’s in staat zijn kleine opleidingen te organiseren, zoals verwacht en beschreven in de memorie van toelichting bij de WEB.
Download de onderzoekspublicatieVoor meer informatie neem contact op
Drs. Karel Kans
Drs. Karel Kans
Karel Kans is manager onderzoek en specialist in de aansluiting tussen arbeidsmarkt en middelbaar en hoger beroepsonderwijs. In opdracht van onder meer onderwijsinstellingen, brancheorganisaties en overheden treedt Karel op als senior onderzoeker en projectleider. Hij heeft een groot aantal monitoring- en evaluatiestudies uitgevoerd in opdracht van diverse ministeries. Voor mbo-instellingen monitort en evalueert hij interventies in het onderwijs. Met vertegenwoordigers vanuit het onderwijs, sociale partners en beroepsgroepen weet hij tot een gezamenlijke visie te komen op een goede aansluiting tussen opleidingen en de behoefte van de arbeidsmarkt. Door feiten te laten spreken komt hij tot een gedragen visie die uitstijgt boven belangen.
Publicaties
- Hoeve, A., Kans, K., Van Vlokhoven, H., Bakker, M., Bus, L., & Kleine Deters, B. (2024). Zorg voor de Toekomst. Praktijkroutes ontwikkelen in vier scenario’s. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Bremer, B., Coenen, J., Kans, K., & Wolf, M. (2024). Implementing European priorities in VET: making national VET agile, flexible, innovative, attractive, inclusive and qualityassured: Netherlands. Cedefop Refernet thematic perspectives. ‘s-Hertogenbosch: Stichting CINOP-ECBO. Publicatie »
- Kans, K., & Bus, L. (2023). Beter praktijkroutes ontwikkelen met de scenariotool. Onderwijs en Gezondheid, jaargang 2023, nr. 6, 18-21.
- Kans, K., Driessen, M., Achterbosch, H., & Gremmen, M. (2023). Onderzoeksrapport ‘Professionaliseren over de grens’. ‘s-Hertogenbosch/’s-Gravenhage: ECBO/Erasmus+. Publicatie »
- Kans, K., & Van Spronsen, C. (2023). De Mbo-student als onderzoeker. Praktijkonderzoek door mbo-studenten in zorginstellingen. Vakblad Profiel, 1-2023.
- De Visser, M., Kans, K., Van Delft, A., & Termorshuizen, T. (2021). Drie scenario’s voor stages in de zorg. Artikel in opdracht van het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW). Mei 2021. Nijmegen/’s-Hertogenbosch: ResearchNed/ECBO. Publicatie »
- Bijman, D., Dekker, B, Van Bergen, K., Kans, K., Waijers, N., & Medendorp, L., Coenen, J, Lans, Th., Belfi, B. (2021). Zij-instroom po, vo en mbo. Amsterdam/’s-Hertogenbosch: Regioplan/ECBO. Publicatie »
- Duysak, S., Van Bergen, K., Coenen J., Kans, K., & Stroo, M. (2021). Extra Hulp voor de Klas. Monitor aanvraagproces. Eindrapport deel 1. Amsterdam/’s-Hertogenbosch: Regioplan/ECBO. Publicatie »
- Kans, K, & De Visser, M. (2021). Lonkend perspectief bij stageproblematiek. Onderwijs en Gezondheidszorg. 45:7, december 2021, pp. 26-29. https://doi.org/10.24078/oeng.2021.12.128335
- Kleine Deters, B., Kans, K., & Wagemakers, S. (2021). Welke competenties van (werk)begeleiders in hybride leeromgevingen dragen bij aan competentieontwikkeling van studenten? (KR.1154). Den Haag: Kennisrotonde. Publicatie »
- Kans, K., Driessen, M., Achterbosch, H., & Gremmen, M. (2020). Professionaliseren over de grens. De impact van internationale uitwisseling en samenwerking met Erasmus+ op de professionele ontwikkeling van onderwijsmedewerkers. Den Haag/Den Bosch: Nationaal Agentschap Erasmus+. Publicatie »
- Kans, K., & Vermeulen, M., m.m.v. Hermanussen, J., Oosterling, M., & Van der Sluis, M. (2020). Beroepspraktijkvorming in tijden van corona [Whitepaper], ECBO/TIAS, 6 oktober 2020. Publicatie »
- Kans, K., Van den Brink, M., m.m.v. Van Loo, N., & Bombala, B. (2020). GGZ binnen de muren van het mbo. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., & Nieuwenhuis, L. (2020). Sociaal Werk(t): Nieuwe kansen voor de mbo’er sociaal werk. ’s-Hertogenbosch: ECBO/Aventus. Publicatie »
- Verbakel, D., & Kans, K. (2020, januari). Long-term cross-country mobility in apprenticeships. Case study report. (AO/DLE/RCDC_LRUST/ Long-term cross-country mobility in apprenticeships/ no/2018). Thessaloniki: Cedefop. Publicatie »
- Kans, K., Kieruj, K., & Mes, M. (2019). Behoefte aan een scholingsportal. Onderzoek naar de behoefte aan een portal met informatie over scholingsmogelijkheden. ’s-Hertogenbosch/Tilburg: ECBO/ CentERdata. Publicatie »
- Van der Werff. S, Kans, K., Zwetsloot, J., Wagemakers, S., Tadema, J., & Heyma, A. (2019). Eindevaluatie van de sectorplannen gereed. ’s-Hertogenbosch SEO/ECBO. Publicatie »
- Smulders, H., Vinckx, K., Van Winden, R., Hofland, A., & Kans, K. (2019). Bedrijfsscholen voor mbo-opleidingen. Een eerste verkenning. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Bijman, D., Cooijmans, M., Kans, K., & Zandbergen, L. (2019). Logistiek supervisor, Logistiek teamleider en Planner logistiek. Onderzoek voor de actualisering van BCP’s en verkenning naar een nieuw profiel. ’s-Hertogenbosch: CINOP.
- Kans, K., Van Bergen, K., Rud, I., Groot, J., & Hofland, A. (2019). Zicht houden op veiligheid. Toekomstverkenning veiligheidsmonitor po/vo/so. ’s-Hertogenbosch: ECBO/Regioplan. Publicatie »
- Kans, K., Van Toly, R., & Koning, I. (2018). Monitor Sociale Veiligheid 2017-2018 – Stand van zaken over sociale veiligheid in het mbo. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Van Toly, R., Bijman, D., & Kans, K. (2018). Monitor Sociale Veiligheid in de mbo-sector 2017/2018. Deel 1: Studenten. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Hofland, A., Geertsma, A., & Kans, K., m.m.v. Bijman, D., Cuppen, J., Koning, I., & Wagemakers, S. (2018). Monitor Sociale Veiligheid in de mbo-sector 2017-2018. Deel 2: Medewerkers. ‘s-Hertogenbosch: ECBO i.s.m. MBO Raad. Publicatie »
- Wagemakers, S., & Kans, K., m.m.v. Van Roly, R., Hofland, A., Koning, I., & Westerhuis A. (2018). Monitor Sociale Veiligheid in de mbo-sector 2017-2018. Deel 3: Beleid. ‘s-Hertogenbosch: ECBO i.s.m. MBO Raad. Publicatie »
- Van der Werf, S., Kans, K., Zwetsloot, J., Wagemakers, S., Bijman, D., & Heyma, A. (2018). Tussenevaluatie sectorplannen 2018. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek, ECBO. Publicatie »
- Van der Werff, S., Biesenbeek, C., Wagemakers, S., & Karel K. (2018). Quickscan 6 – Evaluatie sectorplannen. Onderzoek in opdracht van ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek i.s.m. ecbo. Publicatie »
- Kans, K., Bijman, D., Cuppen, J., & Van der Boom, E. (2018). Evaluatie nieuwe bekostiging voor het vavo. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., Bijman, D., & Marcelis, B. (2018). Werken op de grens van zorg en welzijn. Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt voor mbo’ers Maatschappelijke Zorg en Sociaal Werk. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Bijman, D., & Kans, K., (2018). Actueel beroepscompetentieprofiel voor de Reisbranche ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Van der Werff, S., Kans, K., Zwetsloot, J., Cuppen, J., Van Toly, R., Hofland, A., & Heyma, A. (2017). Tussenevaluatie sectorplannen 2017. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek i.s.m. ecbo. Publicatie »
- Bisschop, P., Megens, L., & Van der Werff, S., Cuppen, J., & Kans, K. (2017). Quickscan 5 – Evaluatie Sectorplannen. Onderzoek in opdracht van ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek i.s.m. ecbo. Publicatie »
- Cuppen, J., Kans, K., Brouwer, P., Groot, A., & Van der Heijden, B. (2017). Werk hebben en werk houden in het mbo. Employability van onderwijsgevend personeel. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., Christoffels, I., Brekelmans, J., & Schipperheyn, R., m.m.v. Cuppen, J. (2017). Benutten van informeel leren: Aanvullende analyses bij onderzoek Leven lang leren: perspectief vanuit beroep. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., Christoffels, I., Schipperheyn, R., Groeneveld, M. J., Cuppen, J., & Hofland, A. (2016). Leven lang leren: perspectief vanuit beroep. Leren voor een sterkere arbeidsmarktpositie. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., Cuppen, J., Groeneveld, M. J., & Hermanussen, J. (2016). Bredere opleidingen voor een smallere doelgroep? Ontwikkelingen in de samenstelling van instroom en breder opleiden op mbo niveau 2. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., Brouwer, P., Van Kan, C., Medanhodzic, D., Kemper, M., & Nieuwenhuis, L. (2016). Voorstel bekwaamheidseisen onderwijsondersteunend onderwijsondersteunend personeel in het mbo. ’s-Hertogenbosch: BVMBO / ECBO. Publicatie »
- Brouwer, P., Van Kan, C., & Kans, K. (2016). Het PDG-traject herzien. Een analyse van de uitwerking van de beleidsmaatregel ‘pedagogisch-didactisch getuigschrift’. ‘s-Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs. Publicatie »
- Kans, K., & Mes, M. (2015). Sterk punt. Onderzoek naar de werking van servicepunten techniek. ’s-Hertogenbosch: CINOP.
- Christoffels, I., & Kans, K. (2015). Geletterdheid naar sectoren. ‘s-Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs. Publicatie »
- Kans, K., & Veldkamp, M. (2015). De toepassing van leeruitkomsten in curriculumontwikkeling en examinering. Quick scan in opdracht van het ministerie van OCW. ’s-Hertogenbosch: Erasmus+.
- Van der Aa, R., Van der Boom, E., Van Geel, S., Kans, K., Stuivenberg, M., & Vrielink, S. (2015). Monitor maatregelen opleiding leraren beroepsonderwijs. Rotterdam: Ecorys.
- Kans, K., & Van der Aa, R. (2013). Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo. Rotterdam/Zoetermeer: Ecorys/Bouwend Nederland.
- Van der Aa, R., Kans, K., Ormskerk, S., Bendig-Jacobs, J., Hogeling, L., & Thomassen, M. (2012). Evaluatie educatieve minor. Rotterdam/Nijmegen: Ecorys/ResearchNed.
- Abawi, R., Kans, K., Van der Aa, R., & Rensen, N. (2012). Profielen van technische beroepen van de toekomst. Rotterdam/Den Haag: Ecorys, Haagse Hogeschool.
- Van der Aa, R., Lubberman, J., Van de Vlasakker, S., Stuivenberg, M., & Kans, K. (2011). Evaluatie van de Wet op de Beroepen in het Onderwijs. Rotterdam: Ecorys.
- Kans, K., Van de Vlasakker, S., & Van der Aa, R. (2012). Sectoranalyse hbo techniek. Rotterdam: Ecorys.
- Van der Aa, R., Kans, K., Stuivenberg, M., Donker van Heel, P., & Van Zutphen, F. (2011) Regeldruk voor OCW instellingen 2004-2010. Rotterdam: Ecorys.
- Kans, K., & Lubberman, J. (2011). Sectoranalyse Hoger sociaal agogisch onderwijs (HSAO). Rotterdam: Ecorys.
- Kans, K., Stuivenberg, M., & Lubberman, J. (2010). EVC gemeten: meting van de hoeveelheid EVC in Nederland in 2005-2009. Rotterdam: Ecorys.
- Vanhoren, I., Valsamis, D., Van den Broeck, K., Goos, M., & Kans, K. (2010). Ontwikkeling van een instrument voor arbeidsmarkt- en competentieprognoses. Brussel: IDEA Consult.
- Kans, K., Lubberman, J., & Van der Vegt, A. L. (2009). Monitor Ouderbetrokkenheid . Rotterdam/Utrecht: Ecorys/Sardes.
- Kans, K., Uwland, A., & Van den Boom, E. (2007). Tussen taken en regels. Verkennend onderzoek naar oorzaken van gepercipieerde regeldruk onder schoolleiders en docenten in het primair onderwijs. ECORYS Rotterdam.