Excelleren in het creatief-technisch mbo

Auteurs:

Hester Smulders, Evelien Ketelaar en Sandra Wagemakers

Publicatiedatum:


Thema:

Onderwijsorganisatie

APA-referentie:

Smulders, H., Ketelaar, E., Wagenmakers, S. (2021). Excelleren in het creatief technisch mbo. ’s-Hertogenbosch: ECBO.

Korte samenvatting:

Vier mbo-instellingen startten in 2014 met creatief-technische mbo opleidingen – Cibap, Hout- en Meubileringscollege (HMC), Mediacollege Amsterdam (Ma) en SintLucas – elk met een excellentieprogramma. ECBO en ESoE TU/e onderzochten in dit verkennend NRO-onderzoek tussen 2015 en 2020 uit welke elementen de excellentieprogramma’s bestaan, hoe die bijdragen aan de ontwikkeling tot excellerende student en wat deze excellerende studenten kenmerkt.

Kenmerken van excellerende studenten: inspiratie voor ontwikkeling excellentieprogramma 

Ondanks het feit dat excellerende studenten een heterogene groep vormen, zijn er wel degelijk kenmerken waarop excellerende studenten zich onderscheiden van hun medestudenten. Het onderzoek typeert vijf overkoepelende kenmerken van excellerende studenten in het creatief technisch mbo. Deze bieden onderwijsprofessionals inspiratie bij het ontwikkelen van excellentieprogramma’s in de eigen mbo-instelling.

  • Bij drive gaat het om kenmerken als ambitieus, erg gemotiveerd zijn, beschikken over een flinke portie doorzettingsvermogen en vol passie voor het vakgebied;
  • Agency kenmerkt zich als controle uitoefenen over de keuzes in de studie, keuzes baseren op persoonlijke doelen, interesses en motieven én hiernaar handelen;
  • Samenwerken gaat over het goed kunnen samenwerken met allerlei soorten mensen, binnen en buiten het eigen vakgebied, en contacten leggen en benutten (netwerken);
  • Bij vakmanschap gaat het om kennis en vaardigheden binnen het vakgebied, nodig om het beroep waartoe studenten worden opgeleid goed te kunnen uitoefenen;
  • Tot slot het kenmerk innovatie: ‘out of the box’ denken én doen, oftewel vernieuwende, creatieve of originele ideeën en oplossingen bedenken en uitproberen.

De handreiking bij dit onderzoek helpt bij de inrichting van een excellentieprogramma. Deze geeft richting bij het opstellen van een visie op excelleren, de positionering van excellentieonderwijs en voor leerdoelen en de leeromgeving.

Vijf motieven van studenten voor deelname aan excellentieprogramma

Daarnaast gaat het onderzoek in op de drijfveren van de studenten om deel te nemen aan het excellentieprogramma. Bij het vormgeven van een excellentieprogramma is het van belang rekening te houden met deze drijfveren. De volgende vijf motieven kwamen uit het onderzoek naar voren.

  • behoefte aan meer uitdaging;
  • samenwerking met andere gemotiveerde studenten;
  • waardering en erkenning voor hun inzet;
  • behoefte aan meer zeggenschap over het programma;
  • het bereiken van een betere positie op de arbeidsmarkt of in het vervolgonderwijs.

Belangrijkste conclusies uit de excellentieprogramma’s van de vier mbo-instellingen

Afhankelijk van ontwikkelingen in het werkveld en drijfveren van studenten ontwikkelden de scholen excellentieprogramma’s. Uit het onderzoek komt naar voren dat het werken met gelijkgestemde excellerende studenten de motivatie vergroot en dat deze studenten de ruimte voor eigen invulling van het programma waarderen. Ook blijkt interdisciplinaire samenwerking innovatief gedrag te bevorderen en zetten de programma’s een combinatie van theorie, praktijk en experts in om specialistisch vakmanschap te ontwikkelen.

De vier vakscholen gaven heel verschillend invulling aan de excellentieprogramma’s. Ze streven met hun programma’s het ontwikkelen van drive, agency, vakmanschap, innovatie en samenwerking na. In het onderzoek is uitgebreid gesproken met studenten en docenten over de verschillende onderdelen van de excellentieprogrammma’s en wat dat bij hen teweeg bracht. Voor ieder van de kenmerken zijn ontwerpstellingen geformuleerd. Deze ontwerpstellingen brengen in beeld hoe met een bepaalde interventie (een onderdeel van het excellentieprogramma) bepaalde doelen bij de student worden bereikt.

Onderzoeksverantwoording

Ketelaar, E., Smulders, H., & Wagemakers, S. (2020). Kenmerken van excellerende studenten. Excelleren als creatief-technisch vakman (deelstudie 1). ’s-Hertogenbosch: ECBO/Eindhoven School of Education.

Smulders, H., Ketelaar, E. Wagemakers, S. (2020). Excellentieprogramma’s in creatief-technische opleidingen. Excelleren als creatief-technisch vakman (deelstudie 2). ’s-Hertogenbosch: ECBO/Eindhoven School of Education.

Download de onderzoekspublicatie

Meer lezen over dit thema?

Pilot GGZ-ondersteuning creëert extra voorwaarden voor voorkoming voortijdig schoolverlaten

Tweede enquête impact coronacrisis beroepsonderwijs | Deel jouw ervaringen

Whitepaper | Impuls aan kennisgedreven onderwijsontwikkeling in het mbo: de treinmetafoor als kijk- en ontwikkelkader

ECBO ondersteunt zelfevaluatie convenanten vermindering lerarentekort po in G5

Hoe de Tech Campus van ROC Midden Nederland werkt aan gepersonaliseerd leren: inspiratie voor de onderwijspraktijk