Digital learning als versneller van kennisbenutting in de energietransitie
Auteurs:
Huub Dekkers, Bart Kleine Deters, Freek Grootenboer, Thomas Lans en Tara Schoenmaker
Publicatiedatum:
Thema:
Onderwijsorganisatie
APA-referentie:
Dekkers, H., Kleine Deters, B., Grootenboer, F., Lans T., & Schoenmaker, T. (2022). Digital learning als versneller van kennisbenutting in de energietransitie. 's-Hertogenbosch: CINOP/ECBO.
Korte samenvatting:
We moeten tempo maken met de energietransitie blijkt uit de klimaatplannen van de EU en cijfers van het CBS. Hoe we tempo moeten maken is onduidelijk: opvattingen en ideeën over de routes verschillen sterk. Welke rol kan digital learning spelen als versneller van de energietransitie en het missiegedreven innovatiebeleid van Nederland? In het bijzonder voor het leren, werken en innoveren in learning communities. Dit position paper doet verslag van het ECBO-onderzoek naar de rol van digital learning als versneller van de energietransitie.
Visie en aanpak rondom digital learning voor RVO
ECBO voert dit onderzoek uit voor de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). ECBO stelt voor de RVO op basis van onderzoek een gedeelde en gedragen visie en aanpak op rondom digital learning. We kijken daarbij naar de werkende principes van digital learning en inzicht in de verschillende aanpakken van stakeholders: hoe doen organisaties het nu en waarom? En wat is succesvol en wat niet? Het doel is om digital learning op een goede manier te ontwikkelen en implementeren binnen Learning Communities (LCs).
Digital learning voor succesvolle Learning Communities
Learning Communities (LCs) zijn er in verschillende vormen. Denk aan Centres of Expertise aan diverse hogescholen, Centra voor Innovatief Vakmanschap aan de mbo’s, living labs, fieldlabs en hubs. Zij zijn essentiële ingrediënten voor realisering van het klimaatakkoord. In LCs vindt leren, werken en innoveren in onderlinge interactie plaats met betrokken stakeholders. Zo wordt de opbouw en doorstroom van kennis gestimuleerd die nodig is om de doelen van het klimaatakkoord te realiseren. Digital learning is een belangrijk ondersteunend proces voor succesvolle LCs; het kan op korte termijn innovatieprocessen versnellen en op lange termijn door er nu al slim mee te experimenteren en op de lange termijn door meer systematisch digital learning in te zetten in innovatietrajecten als versneller.
Resultaten: potentie als versneller van kennisbenutting in de energietransitie
Digital learning heeft voor de toekomst duidelijke potentie als versneller van kennisbenutting in de energietransitie. Het maakt leren over grenzen – zowel fysieke, geografische als disciplinaire grenzen – mogelijk. Digital learning kan die bijdrage leveren door:
- Op grote schaal de energie- en transitiekennisbasis te versterken.
- Individuele leerroutes mogelijk te maken om voldoende mensen te om-, her-, of bijscholen.
- Interactie en co-creatie aan te jagen.
- Het creëren van experimenteerruimte voor ontwikkeling van nieuwe vaardigheden en handelingsperspectieven.
Digital learning onderzoek: zes stappen
In eerdere fases van het onderzoek vond een inventarisatie plaats, voerde ECBO case-studies uit en legden we de inzichten uit de case-studies voor aan een groep actoren in learning communities in de NWO/RVO energie innovatieprogramma’s. Het postion paper beschrijft de visie-ontwikkeling. In 2021/22 staat het actieonderzoek en uitwerken van een rapportage centraal.
Download de onderzoekspublicatieNeem voor meer informatie contact op met
Dr. Bart Kleine Deters
Dr. Bart Kleine Deters
Bart is een breed geïnteresseerde senior onderzoeker. Als jurist en bestuurskundige heeft hij een interessante combinatie van vaardigheden, zowel kwalitatief als kwantitatief. Zo combineerde hij diepgravende analyse van onderwijswetgeving met statistische impactevaluatie voor z’n promotieonderzoek aan United Nations University in Maastricht. Zijn ervaring als docent helpt hem om scherp te blijven op praktische toepasbaarheid van onderzoeksresultaten.
Publicaties
- Den Tuinder, E., De Jong, A., Van Kan, C., Tas, T., Brouwer, P., Kleine Deters, B., & Runhaar, P. (2026) Samen meer impact – De positie van masteropgeleide docenten in het mbo DNM Online https://dnmonline.nl/2026/02/18/de-positie-van-masteropgeleide-docenten-in-het-mbo/
- Broek, S., Mulders, M., Levels, M., Buiskool, B.-J., Lindeboom, G.-J., Espéret, A., Coenen, J., Kleine Deters, B., Elderenbosch, M., & Wolf, M. (2025). Eindrapport—Onderzoek Verbreding wettelijke taak LLO. ’s Hertogenbosch en Utrecht:ECBO en Ockham IPS. https://ecbo.nl/onderzoekspublicatie/onderzoek-verbreding-wettelijke-taak-llo/
- Brouwer, P., De Jong, A., Van Kan, C., Kleine Deters, B., Runhaar, P., Tas, T., Den Tuinder, E., Van Doesum, K., Neuteboom, H., Nienhuis, C., Woudt, J., & Springeling, G. (2025). Versterking van de impact van masteropgeleide docenten op de onderwijspraktijk in het mbo: Een HR-perspectief (Eindrapport, project 40.5.22620.048). Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. https://www.nko.nl/onderzoeksprojecten/versterking-van-de-impact-van-masterdocenten-op-de-onderwijspraktijk-in-het-mbo-een-hr-perspectief
- Kennisrotonde. (2025). Welke interventies van docenten bevorderen bij mbo4-studenten de transfer van kennis naar toepassingssituaties? (KR.2230) https://www.kennisrotonde.nl/vraag-en-antwoord/transfer-van-kennis-naar-toepassing-bij-mbo4
- Kennisrotonde. (2024). Is het waar dat leerlingen in de bovenbouw van het primair onderwijs hogere taalprestaties halen door het spelen van gezelschapsspelletjes in vergelijking met reguliere taallessen? (KR. 1903) https://www.kennisrotonde.nl/vraag-en-antwoord/beter-presteren-taal-gezelschapsspelletjes
- Kleine Deters, B., Noll, K., Van der Wel, J., Wolf, M., & Gommers, A. (2024). Marktverkenning Schoolboeken en licenties in het mbo. Amsterdam: Regioplan. Publicatie »
- Vadenescu, A., Kleine Deters, B., Wolf, M., Lubberman, J. (2024). Verkenning naar praktijkgericht onderzoek in het mbo. Amsterdam: Regioplan. Publicatie »
- Hermanussen, J., Stroo, M., Kleine Deters, B., van den Berg, E. & van der Ven, K. (2024). Eindrapport Evaluatie convenanten lerarentekort primair onderwijs in de G5. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Hoeve, A., Kans, K., Van Vlokhoven, H., Bakker, M., Bus, L., & Kleine Deters, B. (2024). Zorg voor de Toekomst. Praktijkroutes ontwikkelen in vier scenario’s. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kleine Deters, B., & Van Amerongen, M. (2023). Is het waar dat het spelen van gezelschapsspelletjes met basisschoolkinderen bijdraagt aan het versterken van inhibitie en cognitieve flexibiliteit? (KR.1663) Den Haag: Kennisrotonde. Publicatie »
- Kleine Deters, B., Lans, T., & Schoemaker, T., m.m.v. Koning, I., (2023). Digitaal ondersteund leren als versneller van kennisbenutting in de energietransitie. Eindrapportage onderzoeksproject in opdracht van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland/Topsector Energie. ECBO. Publicatie »
- Kleine Deters, B., Dulam, T., & Hoogland, K. (2023). Wat werkt bij het versterken van gecijferdheid? Expertisepunt Basisvaardigheden/Movisie. Publicatie »
- Bours, J., Goes, A., Kleine Deters, B., Koole, P., Moekotte, P., Muskee, B., Van Nieuwland, H., Quinten, L., Snippert, K., & Talstra, J. (2023). Onderwijsinnovatie en kwaliteit: vriend of vijand? De leeropbrengsten van de coalitie Onderwijsinnovatie. Wijchen: Kwaliteitsnetwerk mbo. Publicatie »
- Hermanussen, J., Stroo, M., Kleine Deters, B., Van den Berg, E., & Van der Ven, K. (2022). Tussenevaluatie convenanten lerarentekort primair onderwijs in de G5. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Bremer, B., Kleine Deters, B., Kleinendorst, W., Van Uden, D., & Wesseling, W. (2022). Kansen voor serious games in het mbo. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Van den Braak, G., Van Delft, A., Gorter, M., Kleine Deters, B., Nieuwenhuis, L., & Oostveen, A. (2022). Evaluatie van de leerwerkloketten. Amsterdam: Regioplan. Publicatie »
- Dekkers, H., Kleine Deters, B., Grootenboer, F., Lans T., & Schoenmaker, T. (2022). Digital learning als versneller van kennisbenutting in de energietransitie. ‘s-Hertogenbosch: CINOP/ECBO. Publicatie »
- Groot, A., Elderenbosch, M., Kleine Deters, B., & Hoogland, K. (2022). Whitepaper. Het belang van gecijferdheid in een digitale context. ‘s-Hertogenbosch: CINOP/ECBO. Publicatie »
- Boels, L., Hoogland, K., Jonker, V., Kleine Deters, B., & Wijers, M. (2022). Het interpreteren en begrijpen van hedendaagse informatiebronnen. Utrecht: Hogeschool Utrecht. Publicatie »
- Coenen, J., Broek, S., Kleine Deters, B., Zandvliet, K., Hamoudeh, B., & Jacobs, W. (2021) Eindevaluatie experiment flexstuderen. ’s-Hertogenbosch: ECBO, Ockham-IPS, & SEOR. Publicatie »
- Kleine Deters, B., Kans, K., & Wagemakers, S. (2021). Welke competenties van (werk)begeleiders in hybride leeromgevingen dragen bij aan competentieontwikkeling van studenten? (KR.1154). Den Haag: Kennisrotonde. Publicatie »
Tara Schoemaker MSc
Tara Schoemaker MSc
Tara werkt als adviseur vooral op vraagstukken rondom professionalisering van docenten, 21ste-eeuwse vaardigheden en op het thema basisvaardigheden. Ze kent de onderwijspraktijk van zowel vo – als mbo-scholen vanuit haar ervaring als trainer, docent en projectleider. Om onderwijsverbeteringen te realiseren verbindt ze praktijkervaringen graag aan onderliggende onderwijsvisies. Tara is organisatorisch sterk en benadert een vraagstuk graag op multidisciplinaire wijze.
Publicaties
- Kleine Deters, B., Lans, T., & Schoemaker, T., m.m.v. Koning, I., (2023). Digitaal ondersteund leren als versneller van kennisbenutting in de energietransitie. Eindrapportage onderzoeksproject in opdracht van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland/Topsector Energie. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Dekkers, H., Kleine Deters, B., Grootenboer, F., Lans T., & Schoenmaker, T. (2022). Digital learning als versneller van kennisbenutting in de energietransitie. ‘s-Hertogenbosch: CINOP/ECBO. Publicatie »
- Baay, P., Baarda, J. &, Schoemaker, T., m.m.v. Vos, K., Ahmadi, N., Pfeifer B., & Bombala, B. (2021). Rotterdam ontmoet Urk: Diversiteitsexperiment in het mbo. ECBO/ROC Friese Poort/Zadkine/Practoraat Verschillen Waarden, 11 maart 2021. Publicatie »
- Baay, P., Bombala, B., Ferket, R., Hofland, A., Schoemaker, T., Feld, L., Kuitert, M., Twilt, J., & Vos, K. (2020). Blikvanger: Brede Vorming in de praktijk van ROC Friese Poort. ’s-Hertogenbosch: ECBO/Friese Poort. Publicatie »


