Bredere opleidingen voor een smallere doelgroep?

Ontwikkelingen in de samenstelling van instroom en breder opleiden op mbo niveau 2

Auteurs:

Karel Kans, Joris Cuppen, Metje Jantje Groeneveld & Jose Hermanussen

Publicatiedatum:


Thema's:

Arbeidsmarkt - Onderwijs, Instroom-doorstroom-uitstroom

APA-referentie:

Kans, K., Cuppen, J., Groeneveld, M.-J., & Hermanussen, J. (2016). Bredere opleidingen voor een smallere doelgroep?Ontwikkelingen in de samenstelling van instroom en breder opleiden op mbo‑niveau 2. 's-Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs.

Korte samenvatting:

In dit onderzoek staan twee ontwikkelingen in opleidingen op niveau 2 centraal: veranderingen in de samenstelling van de instroom en verbreding van opleidingen. Binnen het mbo-veld zijn er geluiden dat de samenstelling van de groep instromers op niveau 2 verandert. In opleidingen op niveau 2 zouden zich de overwegend meer kansarme jongeren concentreren, kansrijkere jongeren zouden vaker voor opleidingen op een hoger niveau kiezen. Daarnaast zouden er relatief steeds meer studenten een zogenaamde brede opleiding doen. ECBO zocht uit of en hoe deze instroom is veranderd voor de periode 2006-2015. Daarnaast kijken we nader naar veranderingen over de tijd met betrekking tot de breedte van de opleiding. Is er op niveau 2 sprake van verbreding van de opleidingen, en hoe heeft die verbreding zich gemanifesteerd? Wat zijn de ervaringen van onderwijsinstellingen met het inrichten van brede opleidingen?

Veranderingen instroom niveau 2

Op basis van basisregistratie onderwijsnummer (BRON) zijn ontwikkelingen van de instroom tussen 2006 en 2015 in kaart gebracht. Er is gekeken naar de omvang van de instroom, veranderingen in de samenstelling wat betreft vooropleiding en andere persoonskenmerken. De belangrijkste bevindingen zijn:

  • De algehele instroom op niveau 2 is substantieel afgenomen gedurende deze periode.
  • De afname op niveau 2 is veel groter dan op niveau 3 en 4, en vindt plaats in zowel de sector techniek als zorg welzijn, als economie handel.
  • De afname in de beroepsbegeleidende leerweg (bbl) is groter dan in de beroepsopleidende leerweg (bol).
  • De instroom in het mbo is een duidelijke afspiegeling van de ontwikkelingen in het vmbo.
  • In het vmbo daalt het aandeel van het laagste niveau, de beroepsgerichte leerweg, snel terwijl de hogere niveaus (gemengde en theoretische leerweg) stabiel zijn.

Dit strookt met de ontwikkeling in de niveau 2 opleidingen in het mbo, afgezet tegen de ontwikkeling op niveau 3 en 4, waar de instroom stabiel is. In de vooropleiding van de instromers op niveau 2 verandert weinig als het gaat om de instroom van gediplomeerde vmbo’ers: de verhouding tussen de leerwegen in het vmbo blijft ongeveer gelijk. Wel is er een toename van het aantal instromers vanuit vso en pro en een afname van het aandeel ongediplomeerde instromers. Onder de gediplomeerde instromers is er een toename van het aandeel leerlingen dat lwoo heeft gehad en het aandeel dat een keer is blijven zitten. Verder is het aandeel niveau 1 leerlingen dat doorstroomt naar niveau 2 afgenomen.

Op andere persoonskenmerken is de instroom in deze periode, zoals geslacht en het aandeel niet-westerse allochtone leerlingen, vrijwel gelijk gebleven Ontwikkeling van brede kwalificaties en opleidingen Op meerdere manieren is onderzocht of er sprake is van een verbreding van het opleiden op niveau 2. Er is gekeken naar het aantal verbrede kwalificaties en naar het aantal studenten in deze verbrede kwalificaties. Ook is het perspectief van de opleiders onderzocht: wat zien zij als verbreding en wat zijn redenen om in te zetten op verbreding op niveau 2? Het aantal niveau 2-kwalificaties is gedaald wanneer de huidige herziene kwalificatiestructuur (HKS) wordt vergeleken met de kwalificatiestructuur gebaseerd op eindtermen en die daaropvolgende beroepsgerichte kwalificatiestructuur (BKS). Vooral tussen de BKS en de HKS is sprake van een indikking van het aantal kwalificaties. Nieuwe kwalificaties zijn veelal samengesteld uit meerdere oudere: ten opzichte van 2012 is in 2015 53% van de niveau 2-kwalificaties samengesteld uit meerdere kwalificaties. Deze daling heeft zich met name voorgedaan in Economie Handel en Zorg Welzijn. Deze ontwikkeling is echter niet uniek voor niveau 2, het gebeurt ook op niveau 3 (andere niveaus zijn in deze analyse niet meegenomen).

We hebben een aantal kwalificaties als breed aangemerkt, zowel op niveau 2 als op niveau 3. Met name na 2012 lijkt het aandeel instromers op niveau 2 in brede kwalificaties toe te nemen, ten opzichte van alle andere kwalificaties. Op niveau 3 doet deze ontwikkeling zich niet of in mindere mate voor. Brede niveau 2-opleidingen in de praktijk Wat een brede opleiding is, hangt af van het doel. Er zijn drie hoofddoelen te onderscheiden: aansluiten bij de veranderingen in de kwalificatiestructuur, aansluiten bij de studenten of aansluiten bij de arbeidsmarkt. Dit leidt veranderingen in de opleiding die aan het begin van de opleiding kunnen zitten (breed beginnen), of juist aan de uitstroomkant door elementen van kwalificaties te combineren. Waar in het verleden veelal van de vrije ruimte gebruik werd gemaakt, gebeurt dat nu onder meer door middel van de keuzedelen. Verder vraagt een brede opleiding om andere competenties van het opleidingsteam.

Download de onderzoekspublicatie

Voor meer informatie neem contact op