Bredere opleidingen voor een smallere doelgroep?
Ontwikkelingen in de samenstelling van instroom en breder opleiden op mbo niveau 2
Auteurs:
Karel Kans, Joris Cuppen, Metje Jantje Groeneveld & Jose Hermanussen
Publicatiedatum:
Thema's:
Instroom-doorstroom-uitstroom, Onderwijs - arbeidsmarkt
APA-referentie:
Kans, K., Cuppen, J., Groeneveld, M.-J., & Hermanussen, J. (2016). Bredere opleidingen voor een smallere doelgroep?Ontwikkelingen in de samenstelling van instroom en breder opleiden op mbo‑niveau 2. 's-Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs.
Korte samenvatting:
In dit onderzoek staan twee ontwikkelingen in opleidingen op niveau 2 centraal: veranderingen in de samenstelling van de instroom en verbreding van opleidingen. Binnen het mbo-veld zijn er geluiden dat de samenstelling van de groep instromers op niveau 2 verandert. In opleidingen op niveau 2 zouden zich de overwegend meer kansarme jongeren concentreren, kansrijkere jongeren zouden vaker voor opleidingen op een hoger niveau kiezen. Daarnaast zouden er relatief steeds meer studenten een zogenaamde brede opleiding doen. ECBO zocht uit of en hoe deze instroom is veranderd voor de periode 2006-2015. Daarnaast kijken we nader naar veranderingen over de tijd met betrekking tot de breedte van de opleiding. Is er op niveau 2 sprake van verbreding van de opleidingen, en hoe heeft die verbreding zich gemanifesteerd? Wat zijn de ervaringen van onderwijsinstellingen met het inrichten van brede opleidingen?
Veranderingen instroom niveau 2
Op basis van basisregistratie onderwijsnummer (BRON) zijn ontwikkelingen van de instroom tussen 2006 en 2015 in kaart gebracht. Er is gekeken naar de omvang van de instroom, veranderingen in de samenstelling wat betreft vooropleiding en andere persoonskenmerken. De belangrijkste bevindingen zijn:
- De algehele instroom op niveau 2 is substantieel afgenomen gedurende deze periode.
- De afname op niveau 2 is veel groter dan op niveau 3 en 4, en vindt plaats in zowel de sector techniek als zorg welzijn, als economie handel.
- De afname in de beroepsbegeleidende leerweg (bbl) is groter dan in de beroepsopleidende leerweg (bol).
- De instroom in het mbo is een duidelijke afspiegeling van de ontwikkelingen in het vmbo.
- In het vmbo daalt het aandeel van het laagste niveau, de beroepsgerichte leerweg, snel terwijl de hogere niveaus (gemengde en theoretische leerweg) stabiel zijn.
Dit strookt met de ontwikkeling in de niveau 2 opleidingen in het mbo, afgezet tegen de ontwikkeling op niveau 3 en 4, waar de instroom stabiel is. In de vooropleiding van de instromers op niveau 2 verandert weinig als het gaat om de instroom van gediplomeerde vmbo’ers: de verhouding tussen de leerwegen in het vmbo blijft ongeveer gelijk. Wel is er een toename van het aantal instromers vanuit vso en pro en een afname van het aandeel ongediplomeerde instromers. Onder de gediplomeerde instromers is er een toename van het aandeel leerlingen dat lwoo heeft gehad en het aandeel dat een keer is blijven zitten. Verder is het aandeel niveau 1 leerlingen dat doorstroomt naar niveau 2 afgenomen.
Op andere persoonskenmerken is de instroom in deze periode, zoals geslacht en het aandeel niet-westerse allochtone leerlingen, vrijwel gelijk gebleven Ontwikkeling van brede kwalificaties en opleidingen Op meerdere manieren is onderzocht of er sprake is van een verbreding van het opleiden op niveau 2. Er is gekeken naar het aantal verbrede kwalificaties en naar het aantal studenten in deze verbrede kwalificaties. Ook is het perspectief van de opleiders onderzocht: wat zien zij als verbreding en wat zijn redenen om in te zetten op verbreding op niveau 2? Het aantal niveau 2-kwalificaties is gedaald wanneer de huidige herziene kwalificatiestructuur (HKS) wordt vergeleken met de kwalificatiestructuur gebaseerd op eindtermen en die daaropvolgende beroepsgerichte kwalificatiestructuur (BKS). Vooral tussen de BKS en de HKS is sprake van een indikking van het aantal kwalificaties. Nieuwe kwalificaties zijn veelal samengesteld uit meerdere oudere: ten opzichte van 2012 is in 2015 53% van de niveau 2-kwalificaties samengesteld uit meerdere kwalificaties. Deze daling heeft zich met name voorgedaan in Economie Handel en Zorg Welzijn. Deze ontwikkeling is echter niet uniek voor niveau 2, het gebeurt ook op niveau 3 (andere niveaus zijn in deze analyse niet meegenomen).
We hebben een aantal kwalificaties als breed aangemerkt, zowel op niveau 2 als op niveau 3. Met name na 2012 lijkt het aandeel instromers op niveau 2 in brede kwalificaties toe te nemen, ten opzichte van alle andere kwalificaties. Op niveau 3 doet deze ontwikkeling zich niet of in mindere mate voor. Brede niveau 2-opleidingen in de praktijk Wat een brede opleiding is, hangt af van het doel. Er zijn drie hoofddoelen te onderscheiden: aansluiten bij de veranderingen in de kwalificatiestructuur, aansluiten bij de studenten of aansluiten bij de arbeidsmarkt. Dit leidt veranderingen in de opleiding die aan het begin van de opleiding kunnen zitten (breed beginnen), of juist aan de uitstroomkant door elementen van kwalificaties te combineren. Waar in het verleden veelal van de vrije ruimte gebruik werd gemaakt, gebeurt dat nu onder meer door middel van de keuzedelen. Verder vraagt een brede opleiding om andere competenties van het opleidingsteam.
Download de onderzoekspublicatieVoor meer informatie neem contact op
Drs. Karel Kans
Drs. Karel Kans
Karel Kans is manager onderzoek en specialist in de aansluiting tussen arbeidsmarkt en middelbaar en hoger beroepsonderwijs. In opdracht van onder meer onderwijsinstellingen, brancheorganisaties en overheden treedt Karel op als senior onderzoeker en projectleider. Hij heeft een groot aantal monitoring- en evaluatiestudies uitgevoerd in opdracht van diverse ministeries. Voor mbo-instellingen monitort en evalueert hij interventies in het onderwijs. Met vertegenwoordigers vanuit het onderwijs, sociale partners en beroepsgroepen weet hij tot een gezamenlijke visie te komen op een goede aansluiting tussen opleidingen en de behoefte van de arbeidsmarkt. Door feiten te laten spreken komt hij tot een gedragen visie die uitstijgt boven belangen.
Publicaties
- Hoeve, A., Kans, K., Van Vlokhoven, H., Bakker, M., Bus, L., & Kleine Deters, B. (2024). Zorg voor de Toekomst. Praktijkroutes ontwikkelen in vier scenario’s. ‘s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Bremer, B., Coenen, J., Kans, K., & Wolf, M. (2024). Implementing European priorities in VET: making national VET agile, flexible, innovative, attractive, inclusive and qualityassured: Netherlands. Cedefop Refernet thematic perspectives. ‘s-Hertogenbosch: Stichting CINOP-ECBO. Publicatie »
- Kans, K., & Bus, L. (2023). Beter praktijkroutes ontwikkelen met de scenariotool. Onderwijs en Gezondheid, jaargang 2023, nr. 6, 18-21.
- Kans, K., Driessen, M., Achterbosch, H., & Gremmen, M. (2023). Onderzoeksrapport ‘Professionaliseren over de grens’. ‘s-Hertogenbosch/’s-Gravenhage: ECBO/Erasmus+. Publicatie »
- Kans, K., & Van Spronsen, C. (2023). De Mbo-student als onderzoeker. Praktijkonderzoek door mbo-studenten in zorginstellingen. Vakblad Profiel, 1-2023.
- De Visser, M., Kans, K., Van Delft, A., & Termorshuizen, T. (2021). Drie scenario’s voor stages in de zorg. Artikel in opdracht van het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW). Mei 2021. Nijmegen/’s-Hertogenbosch: ResearchNed/ECBO. Publicatie »
- Bijman, D., Dekker, B, Van Bergen, K., Kans, K., Waijers, N., & Medendorp, L., Coenen, J, Lans, Th., Belfi, B. (2021). Zij-instroom po, vo en mbo. Amsterdam/’s-Hertogenbosch: Regioplan/ECBO. Publicatie »
- Duysak, S., Van Bergen, K., Coenen J., Kans, K., & Stroo, M. (2021). Extra Hulp voor de Klas. Monitor aanvraagproces. Eindrapport deel 1. Amsterdam/’s-Hertogenbosch: Regioplan/ECBO. Publicatie »
- Kans, K, & De Visser, M. (2021). Lonkend perspectief bij stageproblematiek. Onderwijs en Gezondheidszorg. 45:7, december 2021, pp. 26-29. https://doi.org/10.24078/oeng.2021.12.128335
- Kleine Deters, B., Kans, K., & Wagemakers, S. (2021). Welke competenties van (werk)begeleiders in hybride leeromgevingen dragen bij aan competentieontwikkeling van studenten? (KR.1154). Den Haag: Kennisrotonde. Publicatie »
- Kans, K., Driessen, M., Achterbosch, H., & Gremmen, M. (2020). Professionaliseren over de grens. De impact van internationale uitwisseling en samenwerking met Erasmus+ op de professionele ontwikkeling van onderwijsmedewerkers. Den Haag/Den Bosch: Nationaal Agentschap Erasmus+. Publicatie »
- Kans, K., & Vermeulen, M., m.m.v. Hermanussen, J., Oosterling, M., & Van der Sluis, M. (2020). Beroepspraktijkvorming in tijden van corona [Whitepaper], ECBO/TIAS, 6 oktober 2020. Publicatie »
- Kans, K., Van den Brink, M., m.m.v. Van Loo, N., & Bombala, B. (2020). GGZ binnen de muren van het mbo. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., & Nieuwenhuis, L. (2020). Sociaal Werk(t): Nieuwe kansen voor de mbo’er sociaal werk. ’s-Hertogenbosch: ECBO/Aventus. Publicatie »
- Verbakel, D., & Kans, K. (2020, januari). Long-term cross-country mobility in apprenticeships. Case study report. (AO/DLE/RCDC_LRUST/ Long-term cross-country mobility in apprenticeships/ no/2018). Thessaloniki: Cedefop. Publicatie »
- Kans, K., Kieruj, K., & Mes, M. (2019). Behoefte aan een scholingsportal. Onderzoek naar de behoefte aan een portal met informatie over scholingsmogelijkheden. ’s-Hertogenbosch/Tilburg: ECBO/ CentERdata. Publicatie »
- Van der Werff. S, Kans, K., Zwetsloot, J., Wagemakers, S., Tadema, J., & Heyma, A. (2019). Eindevaluatie van de sectorplannen gereed. ’s-Hertogenbosch SEO/ECBO. Publicatie »
- Smulders, H., Vinckx, K., Van Winden, R., Hofland, A., & Kans, K. (2019). Bedrijfsscholen voor mbo-opleidingen. Een eerste verkenning. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Bijman, D., Cooijmans, M., Kans, K., & Zandbergen, L. (2019). Logistiek supervisor, Logistiek teamleider en Planner logistiek. Onderzoek voor de actualisering van BCP’s en verkenning naar een nieuw profiel. ’s-Hertogenbosch: CINOP.
- Kans, K., Van Bergen, K., Rud, I., Groot, J., & Hofland, A. (2019). Zicht houden op veiligheid. Toekomstverkenning veiligheidsmonitor po/vo/so. ’s-Hertogenbosch: ECBO/Regioplan. Publicatie »
- Kans, K., Van Toly, R., & Koning, I. (2018). Monitor Sociale Veiligheid 2017-2018 – Stand van zaken over sociale veiligheid in het mbo. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Van Toly, R., Bijman, D., & Kans, K. (2018). Monitor Sociale Veiligheid in de mbo-sector 2017/2018. Deel 1: Studenten. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Hofland, A., Geertsma, A., & Kans, K., m.m.v. Bijman, D., Cuppen, J., Koning, I., & Wagemakers, S. (2018). Monitor Sociale Veiligheid in de mbo-sector 2017-2018. Deel 2: Medewerkers. ‘s-Hertogenbosch: ECBO i.s.m. MBO Raad. Publicatie »
- Wagemakers, S., & Kans, K., m.m.v. Van Roly, R., Hofland, A., Koning, I., & Westerhuis A. (2018). Monitor Sociale Veiligheid in de mbo-sector 2017-2018. Deel 3: Beleid. ‘s-Hertogenbosch: ECBO i.s.m. MBO Raad. Publicatie »
- Van der Werf, S., Kans, K., Zwetsloot, J., Wagemakers, S., Bijman, D., & Heyma, A. (2018). Tussenevaluatie sectorplannen 2018. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek, ECBO. Publicatie »
- Van der Werff, S., Biesenbeek, C., Wagemakers, S., & Karel K. (2018). Quickscan 6 – Evaluatie sectorplannen. Onderzoek in opdracht van ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek i.s.m. ecbo. Publicatie »
- Kans, K., Bijman, D., Cuppen, J., & Van der Boom, E. (2018). Evaluatie nieuwe bekostiging voor het vavo. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., Bijman, D., & Marcelis, B. (2018). Werken op de grens van zorg en welzijn. Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt voor mbo’ers Maatschappelijke Zorg en Sociaal Werk. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Bijman, D., & Kans, K., (2018). Actueel beroepscompetentieprofiel voor de Reisbranche ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Van der Werff, S., Kans, K., Zwetsloot, J., Cuppen, J., Van Toly, R., Hofland, A., & Heyma, A. (2017). Tussenevaluatie sectorplannen 2017. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek i.s.m. ecbo. Publicatie »
- Bisschop, P., Megens, L., & Van der Werff, S., Cuppen, J., & Kans, K. (2017). Quickscan 5 – Evaluatie Sectorplannen. Onderzoek in opdracht van ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek i.s.m. ecbo. Publicatie »
- Cuppen, J., Kans, K., Brouwer, P., Groot, A., & Van der Heijden, B. (2017). Werk hebben en werk houden in het mbo. Employability van onderwijsgevend personeel. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., Christoffels, I., Brekelmans, J., & Schipperheyn, R., m.m.v. Cuppen, J. (2017). Benutten van informeel leren: Aanvullende analyses bij onderzoek Leven lang leren: perspectief vanuit beroep. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., Christoffels, I., Schipperheyn, R., Groeneveld, M. J., Cuppen, J., & Hofland, A. (2016). Leven lang leren: perspectief vanuit beroep. Leren voor een sterkere arbeidsmarktpositie. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., Cuppen, J., Groeneveld, M. J., & Hermanussen, J. (2016). Bredere opleidingen voor een smallere doelgroep? Ontwikkelingen in de samenstelling van instroom en breder opleiden op mbo niveau 2. ’s-Hertogenbosch: ECBO. Publicatie »
- Kans, K., Brouwer, P., Van Kan, C., Medanhodzic, D., Kemper, M., & Nieuwenhuis, L. (2016). Voorstel bekwaamheidseisen onderwijsondersteunend onderwijsondersteunend personeel in het mbo. ’s-Hertogenbosch: BVMBO / ECBO. Publicatie »
- Brouwer, P., Van Kan, C., & Kans, K. (2016). Het PDG-traject herzien. Een analyse van de uitwerking van de beleidsmaatregel ‘pedagogisch-didactisch getuigschrift’. ‘s-Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs. Publicatie »
- Kans, K., & Mes, M. (2015). Sterk punt. Onderzoek naar de werking van servicepunten techniek. ’s-Hertogenbosch: CINOP.
- Christoffels, I., & Kans, K. (2015). Geletterdheid naar sectoren. ‘s-Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs. Publicatie »
- Kans, K., & Veldkamp, M. (2015). De toepassing van leeruitkomsten in curriculumontwikkeling en examinering. Quick scan in opdracht van het ministerie van OCW. ’s-Hertogenbosch: Erasmus+.
- Van der Aa, R., Van der Boom, E., Van Geel, S., Kans, K., Stuivenberg, M., & Vrielink, S. (2015). Monitor maatregelen opleiding leraren beroepsonderwijs. Rotterdam: Ecorys.
- Kans, K., & Van der Aa, R. (2013). Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo. Rotterdam/Zoetermeer: Ecorys/Bouwend Nederland.
- Van der Aa, R., Kans, K., Ormskerk, S., Bendig-Jacobs, J., Hogeling, L., & Thomassen, M. (2012). Evaluatie educatieve minor. Rotterdam/Nijmegen: Ecorys/ResearchNed.
- Abawi, R., Kans, K., Van der Aa, R., & Rensen, N. (2012). Profielen van technische beroepen van de toekomst. Rotterdam/Den Haag: Ecorys, Haagse Hogeschool.
- Van der Aa, R., Lubberman, J., Van de Vlasakker, S., Stuivenberg, M., & Kans, K. (2011). Evaluatie van de Wet op de Beroepen in het Onderwijs. Rotterdam: Ecorys.
- Kans, K., Van de Vlasakker, S., & Van der Aa, R. (2012). Sectoranalyse hbo techniek. Rotterdam: Ecorys.
- Van der Aa, R., Kans, K., Stuivenberg, M., Donker van Heel, P., & Van Zutphen, F. (2011) Regeldruk voor OCW instellingen 2004-2010. Rotterdam: Ecorys.
- Kans, K., & Lubberman, J. (2011). Sectoranalyse Hoger sociaal agogisch onderwijs (HSAO). Rotterdam: Ecorys.
- Kans, K., Stuivenberg, M., & Lubberman, J. (2010). EVC gemeten: meting van de hoeveelheid EVC in Nederland in 2005-2009. Rotterdam: Ecorys.
- Vanhoren, I., Valsamis, D., Van den Broeck, K., Goos, M., & Kans, K. (2010). Ontwikkeling van een instrument voor arbeidsmarkt- en competentieprognoses. Brussel: IDEA Consult.
- Kans, K., Lubberman, J., & Van der Vegt, A. L. (2009). Monitor Ouderbetrokkenheid . Rotterdam/Utrecht: Ecorys/Sardes.
- Kans, K., Uwland, A., & Van den Boom, E. (2007). Tussen taken en regels. Verkennend onderzoek naar oorzaken van gepercipieerde regeldruk onder schoolleiders en docenten in het primair onderwijs. ECORYS Rotterdam.