Leven Lang Ontwikkelen, nieuwe kansen en rollen voor het MBO
07 december 2022
‘Tijdens het schilderen kan het helpen het doek eens op z’n kop te zetten. Dit levert soms geheel nieuwe perspectieven op’.
Ook bij het ontwerpen en voorbereiden van onderzoek kan het op een andere manier of vanuit een ander perspectief kijken nieuwe inzichten opleveren. Met dit gegeven zijn we enthousiast begonnen aan een reeks van vier leerbijeenkomsten met onbekende deelnemers die elk hun ervaring en kritische blik meenamen en (soms nieuw) licht op de vraagstukken lieten schijnen.
Hoe zijn we gestart?
De huidige snelle ontwikkelingen op de arbeidsmarkt vragen wendbaarheid van het beroepsonderwijs en een veranderkundige blik op leven lang ontwikkelen. De deelnemers aan de minireeks herkenden de analyse en in deze tijdelijke leergemeenschap wilden we meer kennis op doen over de rol van mbo-professionals in leven lang ontwikkelen. De volgende vragen stonden daarin centraal:
- Hoe kunnen wij als mbo bijdragen aan de vanzelfsprekendheid van leven lang ontwikkelen door en voor iedereen?
- Hoe kunnen wij als mbo-professional nog meer de samenwerking in de regio zoeken en ons ontwikkelen naar duurzame partner in leven lang ontwikkelen?
In een intieme online setting begonnen we aftastend en kwetsbaar aan de eerste stappen van het vormen van een leergemeenschap. Terwijl we de nieuwe rollen van de mbo-professional verkenden, zochten we ook naar onze eigen rollen: wie is de deskundige, wie de onderzoeker, wie de actieve luisteraar? Door een vaste kern van deelnemers bouwden zich langzaam vertrouwdheid en gelijkwaardigheid op door uitwisseling van ervaringen, opbrengsten, dilemma’s en vooral herkenning. Een mooie basis voor samenwerkend leren.
Onderzoek Practoraten LLO
De Practoraten LLO presenteerden per bijeenkomst een onderzoeksthema: het begeleiden van kwetsbare jongeren in hun loopbaan, leren in organisaties, informeel leren en skillsgericht leren en werken. De bevindingen van de onderzoeken en dilemma’s als bijvoorbeeld eigenaarschap bij het uitvoeren van een onderzoek, werden op verschillende manieren ‘op hun kop gezet’ en van alle kanten bekeken, besproken en hierdoor aangescherpt. Samen met de deelnemers hebben we bij ieder onderzoek gekeken naar mogelijke rollen van mbo-professionals om het leven lang leren in de regio te stimuleren; hoe kunnen deze mbo-professionals in hun samenwerking met het bedrijfsleven en sociale partners in de regio het leren en ontwikkelen van zittende vakmensen en studenten stimuleren? We hebben ingezoomd op rollen, omdat voor de meeste mbo-professionals het leven lang ontwikkelen nog geen onderdeel van hun dagelijks werk is en er in eerste instantie behoefte was om te weten wat we kunnen doen, nog voor dat ingegaan werd op hoe dat kan worden gedaan.
Wat heeft het ons gebracht?
Gedurende de minireeks werd duidelijk dat er meer rollen zijn voor mbo-professionals dan op dit moment in de mbo’s zichtbaar worden. Bij mbo-instellingen wordt vaak aan scholing gedacht en dat het mbo een rol heeft in het certificeren en diplomeren van vakmensen die al inzien dat zij zich moeten ontwikkelen. Tijdens de bijeenkomsten werd echter duidelijk dat het ook een rol van mbo-professionals kan zijn om werkzoekenden, vakmensen en studenten, samen met partners in de regio, te begeleiden bij de duurzame invulling van hun vakmanschap en keuzes in loopbaan en ontwikkeling en zelfs nog voordat zij komen tot de keuze zich te ontwikkelen. Ook deelden we de conclusie dat werkgevers nog stappen kunnen zetten in LLO waar het mbo bij kan ondersteunen in de rol van bijvoorbeeld leercoach of opleidingsadviseur.
Net als bij het maken van een schilderij is onderzoeken ook uitproberen en experimenteren. Tijdens één van de bijeenkomsten hadden we een ‘hersenkrakend’ leergesprek over informeel leren en het stimuleren of faciliteren hiervan. ‘Door er alleen al over te praten kun je onbevangen leren al weg redeneren’, aldus een van de deelnemers. ‘Binnen ons ROC hebben we ook het thema ‘informeel leren’ geprobeerd te verkennen op een informele manier. We gingen van alles organiseren met werkgroepjes e.d. Hierdoor was het dus geen informeel leren meer, zie ik nu.’
We hebben met de minireeks een aantal van de mogelijke rollen aangeraakt. Soms zelfs zo dat deelnemers er de volgende dag mee aan de slag konden door bijvoorbeeld binnen het eigen ROC een leernetwerk te starten. ‘Ik ga ons professionaliseringsbeleid nog eens bekijken op de LLO-rollen’. We staan als mbo’s niet aan het begin van samenwerking met bedrijven en sociale partners. Sommige rollen liggen dicht bij wat we al doen en kunnen we snel oppakken. Nieuwe rollen zijn heel wenselijk maar liggen nog wat verder in de toekomst. Die kunnen we morgen niet grootschalig inzetten.
Hoe verder?
‘Later is allang begonnen’- Harrie Jekkers (1984)
We zijn de minireeks geëindigd met het gevoel dat we nog veel te doen hebben en dat we de wind daarvoor in de rug hebben. Leven lang ontwikkelen wordt breed herkend, door overheid, onderwijs en bedrijfsleven, als middel om te komen tot wendbaar en toekomstbestendig vakmanschap. Dat is niet iets voor later het is nu urgent!
Het practoraat LLO kiest er dan ook voor om, naast langer durende onderzoeken, te werken met Leernetwerken waarin in korte tijd met meerdere disciplines onderzoek wordt gedaan rondom een urgent thema. Bij uitstek een vorm waarbij het vraagstuk niet alleen ‘op de kop wordt gezet’ maar van alle kanten wordt bekeken. Ook de begeleiding van dergelijke leernetwerken vraagt een nieuwe rol van de mbo-professional (en van de deelnemers) ontdekten we tijdens de laatste bijeenkomst van de minireeks. Het lijkt ons als practoraten heel waardevol om daar wel mee te gaan experimenteren. Goede eerste stappen zetten in het ontdekken van nieuwe rollen begint door het uit te proberen. Zo is het Friesland College gestart met een experiment voor de rol van Leercoach in bedrijven. Het Noorderpoort start met een pilot skillsgerichte loopbaan- coaching aan jongeren en volwassenen. Deze rollen waren een paar jaar geleden nog ondenkbaar. Mede door onverwachte ontwikkelingen in de samenleving en arbeidsmarkt worden rollen en paradigma’s ‘op de kop gezet’. En door onze eigen drive van leren en ontwikkelen, lef en nieuwsgierigheid, blijven wij onderzoek doen en bijdragen aan de vanzelfsprekendheid van een leven lang ontwikkelen voor en door iedereen.
Over de auteurs
- Marco Mazereeuw is onderzoeker beroepsgerichte didactiek en leven lang ontwikkelen bij drie onderzoeksgroepen; onderzoeker bij de onderzoeksgroep Lifelong Learning and Social Intervention van Rijksuniversiteit Groningen, practor bij het Friesland College en lector bij NHL Stenden Hogeschool. Zijn praktijkgerichte onderzoeken focussen zich op leer- en begeleidingsprocessen van en voor een leven lang ontwikkelen.
- Ellen van Eden is practor leven lang ontwikkelen bij Noorderpoort in Groningen en register loopbaanprofessional met een eigen praktijk. Haar werk als Opleidings-, HRM- en mobiliteitsadviseur bij bedrijven, overheid en onderwijs heeft altijd als aandachtsgebied de ontwikkeling van mens en/in organisaties. De onderzoeksthema’s van het practoraat zijn: informeel leren in relatie tot organisatiecultuur, skillsgericht leren, werken en begeleiden, opleiden in organisaties en professionalisering.
Over deze bijdrage
In de aanloop naar de Mbo Onderzoeksdag 2021 organiseerden we mini-reeksen. Kleine leergroepen waarin deelnemers gedurende een aantal bijeenkomsten met elkaar over een specifiek thema in gesprek gingen vanuit hun eigen onderzoekend vermogen. In de bundel ‘13 bijdragen aan thematische kennisontwikkeling en duurzame netwerkvorming’ geven de leiders van mini-reeksen een inkijkje in hun ervaringen. Daarvan is deze bijdrage er één.