ROC’s en het aanbieden van basisvaardigheden voor werkenden en werkzoekenden

Auteurs:

Simon Broek – Ockham IPS, Marlies Elderenbosch – ECBO, Merel Wolf – ECBO en Alexander Espéret – Ockham-IPS

Publicatiedatum:


Thema's:

Basisvaardigheden, Onderwijs - arbeidsmarkt

APA-referentie:

Broek, S., G.-J., Elderenbosch, M., Wolf, M., Espéret, A. (2025). Deelrapport — Roc’s en het aanbieden van basisvaardigheden voor werkenden en werkzoekenden. ’s Hertogenbosch en Utrecht:ECBO en Ockham IPS.

Korte samenvatting:

Als onderdeel van het onderzoek Verbreding wettelijke taak LLO heeft ECBO en  Ockham IPS een aanvullende vragen onderzocht over de rol van roc’s in het aanbieden van basisvaardigheden voor werkenden en werkzoekenden (met name NT1-ers).

Deze vraag moeten worden gezien tegen de achtergrond van de beleidswijziging in 2015, toen de wettelijke taak voor volwasseneneducatie bij de roc’s werd weggehaald en de verantwoordelijkheid werd overgedragen aan gemeenten. Sindsdien ontvangen de 35 arbeidsmarktregio’s gezamenlijk jaarlijks WEB-gelden. Gemeenten hebben de vrijheid om deze middelen in te zetten bij roc’s, maar ook bij private aanbieders of maatschappelijke organisaties zoals bibliotheken om basisvaardighedentrajecten aan te bieden. Deze beleidswijziging heeft geleid tot een versnipperd landschap qua basisvaardighedenonderwijs voor volwassenen met aanzienlijke regionale verschillen in aanbod, organisatie en bereik.

Uit het onderzoek bleek dat Roc’s doorgaans het formele basisvaardighedenaanbod verzorgen. In veel regio’s zijn zij de belangrijkste of zelfs de enige aanbieder. In grootstedelijke gebieden zijn er daarnaast ook private aanbieders actief die zowel formele als non-formele trajecten aanbieden. Bibliotheken, DigiTaalhuizen en welzijnsorganisaties spelen een cruciale rol in de toeleiding.

Belangrijke knelpunten die uit het onderzoek bleken zijn:

  1. NT1-ers zijn moeilijk te bereiken. De NT2-doelgroep wordt wel bereikt, maar het is juist een speerpunt om de Nederlandssprekende volwassenen met lage basisvaardigheden te ondersteunen.
  2. Extra financiering naast de WEB-gelden, is tijdelijk van aard. Hierdoor is het moeilijk om duurzame samenwerkingsstructuren in de regio’s op te bouwen
  3. De verplichte aanbestedingsstructuur die gemeenten moeten doorlopen, zorgt voor instabiliteit en hoge administratieve lasten
  4. Er is beperkte doorstroom naar het mbo en vervolgonderwijs, omdat veel trajecten te kort zijn en onvoldoende aansluiten bij de behoeften van de NT1-deelnemers. Vaak hebben zij behoefte aan beroepsgerichte trajecten.

Om deze knelpunten tegen te gaan werden in het onderzoek een aantal oplossingen geformuleerd:

  • Er zijn structurele bekostiging en verankering noodzakelijk om versnippering en onzekerheid te doorbreken
  • De ketensamenwerking moet versterkt worden voor een effectieve toeleiding en doorstroom naar beroepsgerichte trajecten
  • Basisvaardighedentrajecten moeten beter aansluiten op de behoeften van de (NT1-)deelnemer. Dat kan bijvoorbeeld door in trajecten basis- en vakvaardigheden te combineren, modulaire leerroutes aan te bieden microcredentials in te zetten
Download de onderzoekspublicatie

Onderzoek Verbreding wettelijke taak LLO

Auteurs:

Simon Broek – Ockham IPS, Margret Mulders - ECBO, Pieter Huisman - Hobéon, Mark Levels – Maastricht University, Bert-Jan Buiskool – Ockham-IPS, Gert-Jan Lindeboom – Ockham-IPS, Alexander Espéret – Ockham-IPS, Johan Coenen – ECBO, Bart Kleine Deters – ECBO, Marlies Elderenbosch – ECBO en Merel Wolf – ECBO

Publicatiedatum:


Thema's:

Basisvaardigheden, Onderwijs - arbeidsmarkt

APA-referentie:

Broek, S., Mulders, M., Levels, M., Buiskool, B.-J., Lindeboom, G.-J., Espéret, A., Coenen, J., Kleine Deters, B., Elderenbosch, M., & Wolf, M. (2025). Eindrapport—Onderzoek Verbreding wettelijke taak LLO. ’s Hertogenbosch en Utrecht:ECBO en Ockham IPS.

Korte samenvatting:

Nederland staat voor grote uitdagingen. De productiviteitsgroei stagneert en de economie verschuift naar minder productieve sectoren. Het geboortecijfer daalt en de beroepsbevolking vergrijst in hoog tempo, waardoor we structurele tekorten op de arbeidsmarkt zien. Ontwikkelingen die regionaal sterk uitvergroot worden. Tegelijkertijd zijn werknemers onvoldoende toegerust voor de gevolgen van transities als digitalisering en de energie- en grondstoffentransitie. Een volwassen leercultuur ontbreekt, met name in het mkb. Het huidige LLO-aanbod is versnipperd en te weinig gericht op skills voor transities of op het terugdringen van arbeidsmarkttekorten. Bovendien groeit de ongelijkheid: Voor ruim één miljoen Nederlanders schiet het inkomen tekort om volwaardig mee te doen in de samenleving, terwijl een op de zes mensen ook op andere fronten, zoals gezondheid of netwerk, kwetsbaar is (SCP, 2024a). LLO wordt breed gezien als sleutel voor een toekomstbestendige arbeidsmarkt en regionale leefbaarheid, om mensen inzetbaar te houden en economische en maatschappelijke transities te ondersteunen.

Het LLO-stelsel draagt momenteel onvoldoende bij aan arbeidsproductiviteit, terugdringen tekorten en brede welvaart. Belangrijke knelpunten zijn: 1) Systeem-, en transitiefalen, 2) Beperkte leercultuur en HR-capaciteit; 3) Aanbodgestuurd en weinig maatwerk; 4) Groepen in kwetsbare posities blijven achter; en 5) Versnippering en onzeker beleid.

De oplossing vraagt om een brede en samenhangende benadering. Een expliciete wettelijke taak lost niet direct bovenstaande knelpunten op, er is meer nodig, maar het is wel een cruciale, noodzakelijke randvoorwaarde om een toekomstbestendige arbeidsmarkt te bouwen waarin de genoemde knelpunten worden opgelost. De verkenning schetst een stapsgewijze aanpak:

  • Stap 1: Fundament (wettelijke zorgplicht)
  • Stap 2: Mogelijkheden vergroten (flexibilisering)
  • Stap 3: Benutten (financieringsmodellen)

Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van OCW door Ockham IPS, ECBO, Hobéon, en ROA.

Download de onderzoekspublicatie hier

Rekentrein: de vrijwilliger aan zet

Vrijwilligers versterken het gecijferde thuismilieu met de Rekentrein

Auteurs:

Annemarie Groot, Vincent Jonker en Rosa Alberto

Publicatiedatum:


Thema:

Basisvaardigheden

APA-referentie:

Groot, A., Jonker, V., Alberto, R. (2025). De vrijwilliger aan zet, vrijwilligers versterken het gecijferde thuismilieu met de Rekentrein. 's-Hertogenbosch/Utrecht: ECBO; Hogeschool Utrecht; Universiteit Utrecht.

Korte samenvatting:

Sommige kinderen groeien op in gezinnen waar basisvaardigheden – geletterdheid, gecijferdheid en digitale vaardigheden – weinig aandacht krijgen. Dit kan te maken hebben met de achtergrond van de ouders, cultuur of beperkte vaardigheden bij ouders zelf. De interventie De Rekentrein is ontwikkeld om de overdracht van beperkte gecijferdheid van ouder op kind te doorbreken, vergelijkbaar met de aanpak van de VoorleesExpress voor geletterdheid. Vrijwilligers voeren hierbij spelenderwijs rekenactiviteiten uit met ouders en kinderen, thuis in de gezinssituatie, om zo het plezier en de vaardigheden in rekenen te vergroten.

Het onderzoek bestond uit drie fasen:
1. Opstartfase – werving van gezinnen en vrijwilligers.
2. Uitvoeringsfase – training van vrijwilligers waarna zes getrainde vrijwilligers elk drie huisbezoeken aflegde bij gezinnen met jonge kinderen (4-6 jaar)
3. Evaluatiefase – evalueren van ervaringen van vrijwilligers en opstellen eindproducten.

De Resultaten van de pilot laten zien dat vrijwilligers het uitvoeren van de Rekentrein leuk en waardevol vonden. Ze konden goed inspelen op de interesses van het kind en pasten de activiteiten flexibel aan. Er werd voorgelezen, spelletjes gespeeld en er vonden praktische rekenactiviteiten plaats in en om het huis. Doe-activiteiten vielen het meest in de smaak bij de kinderen. In vier van de zes gezinnen deden ouders (deels) mee. Hun betrokkenheid varieerde, maar er was vaak interesse en bereidheid om mee te leren. Vrijwilligers hadden behoefte aan meer informatie over het kind en de reden van aanmelding, en aan ideeën voor alternatieve activiteiten als het kind niet geïnteresseerd was.

Deze publicatie komt voort uit het onderzoeksproject “de Rekentrein”. Het project is een samenwerking tussen ECBO, het Lectoraat Wiskundige en Analytische vaardigheden van Hogeschool Utrecht, en de Universiteit Utrecht. Dit project is mogelijk gemaakt door het Expertisepunt Basisvaardigheden.

Download de onderzoekspublicatie

Neem voor meer informatie contact op met

Annemarie Groot MA