Deel deze publicatie Share on LinkedInTweet about this on TwitterShare on FacebookEmail this to someone

Verkenning over kritisch denken van mbo-niveau 2-studenten

Ecbo en de Universiteit Utrecht deden een verkenning in hoeverre mbo niveau 2-studenten kritisch denken en hoe dit gestimuleerd kan worden. Jongeren kunnen makkelijker kritisch denken over onderwerpen die dichtbij hen staan. Zij wegen feiten, meningen, normen en waarden mee, maar die worden niet altijd op betrouwbaarheid beoordeeld. Het onderwerp tastbaar maken helpt om empathie op te wekken, maar dat is niet genoeg: het lijkt nodig dat docenten daarnaast jongeren langer laten nadenken over hun eigen denken.

Kritisch denkvermogen mbo-ers over vluchtelingen, alcohol en homoseksuelen
In het rapport “Twee werelden, twee werkelijkheden: over gevoelige maatschappelijke kwesties in de school” van journaliste Margalith Kleijwegt klinkt het alsof jongeren van nu zomaar klakkeloos dingen overnemen en ongefundeerd een mening vormen. Of denken jongeren toch kritisch? In de verkenning van ecbo en de Universiteit Utrecht kregen 35 studenten elk vier casussen voorgelegd: over vluchtelingen, homoseksualiteit, orgaandonatie en de wettelijke alcoholleeftijd. Daarna werd hen de vraag gesteld: ‘Wat vind jij hiervan?’

Ver van je bed = lastig

“Over het algemeen, wat ik gehoord heb, zijn er meer vluchtelingen hier voor het geld dan echte. Dus dan zou ik ze gewoon allemaal terugsturen.”
De ene jongere komt veel in aanraking met onderwerpen als vluchtelingen of homoseksualiteit; andere jongeren komen deze thema’s minder tegen in hun leefwereld. Als onderwerpen verder weg staan, vinden jongeren het lastiger om er kritisch over na te denken. Over onderwerpen in hun eigen leefwereld, zoals de wettelijke alcoholleeftijd, vormen jongeren eerder een mening op basis van feiten en eigen ervaringen. Informatie of een persoonlijke ervaring met een onderwerp kan jongeren helpen om er kritisch over te kunnen denken.

Feiten, meningen, normen, waarden

“Alcohol is niet goed voor je hersenen en pesten is gewoon onzin”
Informatie beoordelen deden de jongeren weinig tijdens de interviews; wel stonden ze meestal open voor andere perspectieven dan hun eigen mening: “Ik heb er niks op tegen, maar sommigen vinden het raar”. Jongeren gebruiken verschillende soorten argumenten voor verschillende onderwerpen. Een mening over de wettelijke alcoholleeftijd is vaker gebaseerd op feiten; een mening over homoseksualiteit is vaker gevormd op basis van normen, waarden of universele principes zoals ‘iedereen is gelijk’.

Empathisch denken is nog geen kritisch denken

“Homoseksuelen moeten zich niet hoeven inhouden omdat ze niet kunnen zijn wie ze zijn. Iemand voelt zich zoals ie is.”
In hoeverre gaan jongeren kritischer denken als het empathisch vermogen geprikkeld wordt? Jongeren die tijdens de interviews een ‘empathische prikkel’ kregen (bijvoorbeeld een emotioneel geladen foto), reageerden met sterkere emoties. Dit leidde er echter niet direct toe dat zij ook kritischer gingen denken. Daarvoor lijkt een combinatie met pedagogische begeleiding nodig. Een docent kan bijvoorbeeld coachen om meer argumenten te geven of daadwerkelijk te argumenteren vanuit het andere perspectief.

Langer denken leidt tot kritischer denken

“Ik weet niet zo goed wat ik ervan moet vinden… ik vind het eigenlijk erg aan beide kanten”
In sommige gevallen werd de metacognitie (denken over denken) van jongeren geprikkeld om te kijken of zij daardoor kritischer gingen denken. In dat geval kregen jongeren hulpvragen om hen te begeleiden bij het kritisch denken (bijv. wat weet je er al over, waarom zou je oplossing goed werken en waarom niet?). Door deze hulpvragen te stellen, gingen jongeren langer nadenken en kwamen zij tot meer argumenten. Het was nog wel de uitdaging om deze te integreren in hun eindoordeel.

Handreiking voor docenten

Binnenkort verschijnt ook een handreiking voor docenten om kritische denkvaardigheden bij jongeren te trainen. Tijdens de studiedag op 14 oktober van het Netwerk Burgerschap is de lancering van deze handreiking die ecbo met CINOP Advies heeft ontwikkeld.

Vervolgonderzoek

De verkenning op basis van 35 interviews geeft een eerste indruk van het kritisch denken van mbo-jongeren. Vervolgonderzoek zal dieper moeten ingaan op verschillen tussen jongeren en de effectiviteit van onderwijsaanpakken.

Verwijzing

Contact over dit onderwerp

Dr. Pieter Baay
Dr. Pieter BaayOnderzoeker
06-54675627
Deel deze publicatie Share on LinkedInTweet about this on TwitterShare on FacebookEmail this to someone